Τάκης Μαύρος : Μια Ζακυνθινή διαθήκη [του μισέρ Διμίτρι Σελίνα από τις Βολίμες] του τέλους του 17ου αι.

Είναι γνωστή η ευκολία, που έχουν οι Κεφαλονίτες στο ν’ αλλάζουν τόπο, η αγάπη θα έλεγε κανείς για τα ταξίδια, σε σύγκριση με τους γείτονές τους τους Ζακυνθινούς, που είναι ακριβώς το αντίθετο. Στερεά προσκολλημένοι στο νησί τους το Τσάντε, βλέπουν την παραμικρή μετακίνηση σαν υπερπόντιο πλου. Εξίσου γνωστό είναι και το ανέκδοτο που διηγούνται. Ένας Κεφαλονίτης συναντιέται με έναν Ζακυνθινό στην Ιθάκη. Πάνω στη συζήτηση γυρίζει ο Ζακυνθινός και του λέει: «Μα την ξενιτιά που βρισκόμαστε κι οι δυο μας»!
        Θυμήθηκα τη μικρή αυτή η ιστορία ξεφυλλίζοντας τον κώδικα ενός παλιού μοναστηριού της Ζακύνθου. Εκεί μέσα περιέχεται και η διαθήκη ενός πού αποφάσισε να ταξιδέψει στην Πελοπόννησο (απόσταση 9 χλμ.). Γράφει λοιπόν ο μέλλων Μαγγελάνος, [και] κρατώ τη σύνταξη και την ορθογραφία του κειμένου:

«Εν Χριστού ονόματι αμήν 1679 φλεβαρίου 25: ις χωρίο Βολίμες ενεφανίστι ενόπιον εμού νοταρίου και τον ιποκάτοθεν ιπογεγραμένον μαρτιρον παρον σοματικος ο μισερ διμιτρις σελίνας του: ποτε Παβλου απο χωριο κουκιεσι όπιος με ινστάρισε (: μου εζήτησε με επιμονή) εμενα τον νοταριον να γραψο ός κατοθεν ότι επιδιτις και ο αυτος σελίνας θελι να περασι ιστην μπαρα μπαντα να μισεψι να παγι στον μορία ανοθεοσ θελισι, και φοβουμενος να μην του ελθι κανενα εναντιο ιστο αυτο μισεμα όπου ό θεος να μην το δοσι, κάι επιδιτις κάι δεν ελισεντζιάρισε (: δεν παρέδωσε) το μερτικο τις αδερφιστου τις Κιρααθανασιας μοναχις ός καθος αφτουνι το επροσιλοσε ιστο μοναστιρι τις Κιριας τις Θεοτοκου κάι γνοριζοντας τον δεσκάργο (: το ξαλάφρωμα) τις ψιχιστου μιπος κάι αποθανι κάι κολαστι δια την ιποθεσι δια τουτο θελιματικοστου διχος τινος ανανγγασεος κάι τις το ρεφουδαρι (: της το παραχωρεί) το μερτικο όπου τις ασπεταρι (: που περιμένει, που δικαιούται) απο το πραμα τού: ποτε πατροστους ναϊνε κάι διαμενι ιστο ανοθε μοναστιρι διχος καμια αναντιοτιτος κάι ός καθος ι αυτι τού: αδελφι το επροσιλοσε ιστο αυτό μοναστηρι κάι περιπλεο τις δινι τις αυτιστου αδελφις όλλο του το μερτικο όπου τού: ιβρίσκετε κάι τού: απαρθενεβι (: του ανήκει) σταμπιλα κάι μπομπιλα (: κινητά και ακίνητα) να τα εχι κάι ποσεδερι (: και κατέχει) ι ανοθε του αδελφι ι Κιρα Αθανασια ός κιρια κάι καθολικι νικοκιρα μι παρι τινος εναντιουμενι εος να ελθι αυτος ανο Θεος θελισι αλεος παλην κάτι τού: ελθι θανατος κάι δεν ελθι το προσιλονι όλλο του το μερτικο όπου τού: ιβρισκετε κάτι του απαρθενεβι κινιμενον κάι ακινιτον ιστο ανοθεν μοναστιρι δια να μνιμονεβετε ι γονεϊτου κάι αφτος εονιος ιστο αυτο μοναστιρι περο (: γι’ αυτό, αλλά) να το γοδερι (: να το απολαμβάνει, να το διαχειρίζεται) ι ανοθετου αδελφι εος ζοϊστις κάι αποθανονταστις ναϊνε ιστο ανοθε μοναστιρι όαανοθε παλε αν ό θεος θελισι κάι ερθι όποσω καλλα, να ινε κιριος νικοκιρις ιστο μερτικο του νατο κανι ός θελι κάι βούλετε εβγανοντας το μερτικο τις αδελφις του όπου αυτος ελισεντζιαρισε την σιμερον κάι ετζι μνεσκι εφχαριστιμενος ις μαρτιρας τον γγατοθεν: -

+ παπα πετρος φραγγογιανις μαρτυρο τα ανωθε : -
θεμος λαγοποδις μαρτιρο τα ανοθε : -
Γιακουμος στουφις νοταριος : -

[Δημοσιεύτηκε σε εφημερίδα του Άργους].

Τάκης Μαύρος : Πώς είδε το Ναύπλιο ο κόμης [Σαντόρε ντι] Σανταρόζα

Έχει περάσει πολύς καιρός, πάνω από 150 χρόνια από τότε που ο κόμης [Σαντόρε ντι] Σανταρόζα, εξόριστος υπουργός των Στρατιωτικών του Ιταλικού Piemonte, ερχόταν στην Ελλάδα για να πολεμήσει κι αυτός στο πλευρό των επαναστατημένων Ελλήνων. 

Ο Santorre Annibale De Rossi di Pomerolo, Count of Santa Rosa [2]

        Έφτασε στο λιμάνι του Ναυπλίου τις πρώτες μέρες του Δεκεμβρίου του 1824 και οι εντυπώσεις του από την πόλη και την περιοχή, που περιέχονται στα γράμματά του προς τη γυναίκα του Καρολίνα [1], έχουν για τους κατοίκους της Αργολίδας ξεχωριστό βέβαια ενδιαφέρον. Ας δούμε, λοιπόν, τι γράφει της γυναίκας του:

(Ναύπλιον) 10.12.1824

«… Έχουμε τακτοποιηθεί κιόλας από σπίτι, μαζί με το σύντροφό μου, που δεν μου επιτρέπεται να σου τον ονομάσω. Για κρεβάτια έχουμε εκείνα που χρησιμοποιούσαμε στο καράβι: δυο καρέκλες, δυο τραπέζια αποτελούν την επίπλωσή μας: το δωμάτιο είναι αρκετά μεγάλο κι έχει 4 παράθυρα που βλέπουν στη θάλασσα: δεν έχουν ούτε τζάμια ούτε σιδεριές, αλλά παραθυρόφυλλα από ξύλο.

        Το κλίμα είναι γλυκό και θα μπορούσαμε να τάχουμε ανοιχτά το περισσότερο διάστημα της ημέρας. Η πόλη παρουσιάζει στα μάτια εκείνου που έρχεται, μια όψη πολύ γραφική. Όταν μπεις νομίζεις πως βρίσκεσαι στη Σπάρτη, αλλά πριν από τον Λυκούργο. Τα ιταλικά τα καταλαβαίνουν όλοι σχεδόν, κι ύστερα ελπίζω να μπορέσω να τα καταφέρω κάπως στα ελληνικά σε δυο τρεις εβδομάδες.

        Εγώ δεν θα κρίνω τον τόπο όπως έκαναν άλλοι. Το βέβαιο είναι ότι ο λαός έχει πίστη στα θεία, τιμιότητα, ειλικρίνεια, αφοσίωση στην πατρίδα. Όσο για τις ανώτερες τάξεις, δεν πρέπει να το περιμένει κανείς πως η μακρόχρονη και τρομερή σκλαβιά που υπόμειναν θάχει εμποδίσει τις πιο ευγενικές δυνάμεις της ψυχής ν’ αναπτυχθούν.

        Είδα μερικά πρόσωπα γέρων και νέων, πάρα πολύ εκφραστικά. Γυναίκες ακόμα δεν έχω ιδεί, εκτός από μερικές γυναίκες του λαού πάρα πολύ άσχημες και βρώμικες.

        Θα μείνω εδώ για μερικές εβδομάδες: ύστερα πιστεύω πως θα επισκεφθώ και άλλα μέρη …».

        Σε μιαν άλλη επιστολή του προς τον φίλο του Λουδοβίκο Provana διαβάζουμε:

Ναύπλιο 10 Δεκεμβρίου 1824

«… Η χώρα τούτη, αν κρίνουμε από τις ανέσεις της ζωής, θα βρισκόταν ίσως σε κατάσταση παρόμοια με την τωρινή, την εποχή πριν από τον πόλεμο της Τροίας. Η Τουρκική ρομφαία έχει καταστρέψει κάθε πολιτισμό… Παρατηρώντας ό,τι το Τούρκικο έχουν, δυστυχώς οι Έλληνες, πού είναι διαφορετικοί στη θρησκεία, γλώσσα και εκκλησίες και δεν θυμούνται τις δόξες τις παλιές, αισθάνομαι μίσος για την άδικη και βάρβαρη εξουσία του Μωάμεθ, που το επιδοκιμάζει κι αυτή ακόμα η ψυχρή λογική. Ποιος ξέρει, φίλε μου, αν από τις άθλιες αυτές καλύβες, από τα κατερειπωμένα αυτά σπίτια, θα ξεπεταχτεί η αναγέννηση τούτου του μέρους του κόσμου, όπου άνθισαν οι Αναστάσιοι, οι Βασίλειοι οι Πρόκολοι και τόσοι μεγάλοι κάθε σχολής;»

        Και πάλι από άλλο γράμμα του προς τη γυναίκα του Καρολίνα με ημερομηνία 9.5.1825

«… το Ναύπλιο δεν είναι μέρος υγιεινό με τη ζέστη, γι’ αυτό θα πρέπει να είσαι πολύ ευχαριστημένη μαθαίνοντας πως θα περάσω το καλοκαίρι μου σε μέρος ορεινό, πάρα πολύ υγιεινό, όπως είναι η Αρκαδία …».

        Στα 150 όμως χρόνια, που πέρασαν από τότε, πολλά πράγματα έχουν αλλάξει. Τη θέση των «καλυβιών» κατέλαβαν ογκώδη κτίρια πολυκατοικιών. Οι γυναίκες ομόρφηναν. Και στο θέμα της καθαριότητας σημειώθηκε σημαντική πρόοδος. Αν κρίνει κανείς από την όσφρηση, οι περιώνυμες «Αναπλιώτισσες κι Αναπλιωτοπούλες» εσταμάτησαν πια να

«βάζουν τα δάκρυά τους νερό
το φτύμα τους σαπούνι».

ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ [2]

Ο Santorre Annibale De Rossi di Pomerolo, Count of Santa Rosa έλαβε τον Μάρτιο του 1825 απάντηση από τις ελληνικές αρχές και κατετάγη ως εθελοντής στις επαναστατικές δυνάμεις με το όνομα Ντερόσι. Στις 24 Απριλίου [1825] μπήκε με το στρατιωτικό σώμα του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου στο πολιορκημένο από τον Ιμπραήμ κάστρο της Πύλου (Νεόκαστρο). Με πρόταση του Αναγνωσταρά, τοποθετήθηκε στη Σφακτηρία για την ενίσχυση της φρουράς του νησιού. Στη μάχη εναντίον των αιγυπτιακών δυνάμεων του Ιμπραήμ, έπεσε ηρωικά μαχόμενος στις 26 Απριλίου 1825.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Δημοσιεύτηκαν από την Α. Ράλλη στον τόμο ΙΔ’ του «Παρνασσού».
2. http://www.regione.piemonte.it/cultura/risorgimento/sala6.htm, Museo nazionale del Risorgimento, Torino.
3. https://www.argolikeseidhseis.gr/2016/11/1783.html (4/7/2025).

[Δημοσιεύτηκε σε εφημερίδα του Άργους το 1979-1980].

Τάκης Μαύρος : Ετυμολογικά : Η κασίδα

Σήμερα είναι σπάνιο να δει κανείς κεφάλια ανθρώπων που να έχουν προσβληθεί από τριχόπτωση σε τέτοιο βαθμό, που να μην τους έχει μείνει ούτε μια τρίχα πάνω τους. Άλλοτε, όμως, στο σχολείο θυμούμαι, το φαινόμενο δεν ήταν σπάνιο, ιδίως στα μικρά παιδιά.
        Τους αρρώστους αυτούς, γιατί περί αρρώστιας επρόκειτο, και μάλιστα μεταδοτικής, τους έλεγαν «κασιδιάρηδες». Είναι δε γνωστή η παροιμία: «Στου κασίδη το κεφάλι, μάθαινε μπαρμπερική», που αναφέρεται στις περιπτώσεις εκείνες που κάποιος, επωφελούμενος την ανοχή άλλου, ασχολείται με κάτι, χωρίς να κατέχει την τέχνη.
        Αλλά από πού ετυμολογείται η λέξη «κασίδα»; 

        Μια υπόθεση θα μπορούσε να είναι ότι προέρχεται από το «κασσίδιον», την ασημένια περικεφαλαία, που φορούσαν οι Βυζαντινοί ηνίοχοι στις αρματοδρομίες, κάτι σαν τα σημερινά κράνη των μοτοσυκλετιστών · ώσπου να βρεθεί μια πιθανότερη εξήγηση, ίσως πρέπει να είμαστε ευχαριστημένοι με αυτή.
        Ας δούμε όμως τώρα ποια φάρμακα χρησιμοποιούσαν για την καταπολέμηση της αρρώστιας αυτής. Ευρύτατα διαδεδομένη ήταν μια αλοιφή καμωμένη από μικρά, νεογέννητα ποντικάκια, βουτηγμένα μέσα στο λάδι και εκτεθειμένα στον ήλιο ώσπου να λειώσουν. Ο γράφων θυμάται ακόμη τα μποτίλακια με το λάδι και τα μισολειωμένα ποντικάκια, που έβλεπε κρεμασμένα από ένα καρφί σε πολλά σπίτια στις; συνοικίες τού Πειραιά. Με την αλοιφή αυτή πασάλειβαν τα κεφάλια των ασθενών, ίσως και τα άλλα τριχωτά σημεία του σώματός τους, περιμένοντας να γίνουν καλά.
        Πιθανόν να πασαλείβονται ακόμη, γιατί απ’ ό,τι είναι γνωστό, η ασθένεια αυτή είναι ανίατη.

[Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα του Άργους Αναγέννηση στις 1-15/5/1980].

Τάκης Μαύρος : Το μεγάλο τζαμί του Ναυπλίου είναι καιρός ν’ αποκατασταθεί

Μεταξύ των ιστορικών κτιρίων του Ναυπλίου, μια σημαντική θέση κατέχει το «Μεγάλο Τζαμί», στο νοτιοανατολικό τμήμα της κεντρικής Πλατείας του Συντάγματος.
        Ιστορική κληρονομιά, από τα χρόνια της πρώτης Ενετοκρατίας, αν όχι και παλιότερα, μετατράπηκε σε τζαμί από τους Τούρκους στα χρόνια της πρώτης Τουρκοκρατίας (1540-1686), ξανάγινε χριστιανικός ναός του Αγίου Αντωνίου στη δεύτερη Ενετοκρατία (1686-1715) για να καταλήξει και πάλι τζαμί στην περίοδο της δεύτερης Τουρκοκρατίας (1715-1822).

Το μεγάλο τζαμί στο Ναύπλιο

        Μετά την αποκατάσταση της εθνικής κυριαρχίας, χρησιμοποιήθηκε σαν αίθουσα δημοτικού (αλληλοδιδακτικού) σχολείου, και εκεί μέσα ο Άγγλος Μάσσον (Edward Masson) έδινε κάθε Κυριακή τα πρώτα μαθήματα νομικών και πολιτικών επιστημών, που διδάχθηκαν στην ελεύθερη Ελλάδα.
        Το τζαμί αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει ένα στολίδι για την πόλη του Ναυπλίου και ίσως θα πρέπει, τώρα που λαμβάνονται μέτρα και καταστρώνονται σχέδια για τον εξωραϊσμό της πλατείας του Συντάγματος, κάποια φροντίδα να ληφθεί και για την τύχη του. Γιατί πρέπει να ομολογήσουμε ότι η στέγαση ενός κινηματογράφου, και τι κινηματογράφου μάλιστα, αν κρίνει κανείς από τα films που προβάλλονται, κάτω από τον τρούλο ενός θρησκευτικού μνημείου δεν μπορεί να θεωρηθεί η πιο ενδεδειγμένη χρησιμοποίησή του.
        Την εποχή που όλες οι χώρες της Ευρώπης καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για να προσελκύσουν τους πλούσιους επισκέπτες του μουσουλμανικού κόσμου, προ καιρού μάλιστα οι εφημερίδες δημοσίευσαν την είδηση ότι ο Πάπας ενέκρινε σχετική πρόταση για την ανέγερση τζαμιού στη Ρώμη, αποκλειστικώς και μόνο για να προσελκύσουν τους μουσουλμάνους τουρίστες, ίσως να μην είναι ούτε φρόνιμο ούτε σκόπιμο εμείς, που έχουμε έτοιμο αυτό το τζάμι, να του επιφυλάσσουμε τόσο προκλητικά και για ασήμαντα οικονομικά οφέλη, ένα τόσο ασυμβίβαστο προορισμό.
        Έπειτα, δεν είναι μόνο θέμα πολιτικής ή οικονομικής σκοπιμότητας. Είναι και κάτι άλλο, λεπτότερο και σοβαρότερο. Δεν επιτρέπεται να μιλούμε για πολιτιστική κληρονομιά, για ελληνοχριστιανικά ιδεώδη, για μακραίωνα πολιτισμό, και ταυτόχρονα ένα θρησκευτικό τέμενος, έναν παλιό χριστιανικό ναό να τον χρησιμοποιούμε για κινηματογράφο. Όχι Τούρκικος, όχι Κινέζικος, ό,τι και να είναι, έχουμε υποχρέωση στους εαυτούς μας πρώτα να του δείξουμε σεβασμό.
        Οι Τούρκοι όλους τους χριστιανικούς ναούς της Πόλης τους μετέτρεψαν σε μουσεία. Δεν τους έκαναν κινηματογράφους. Το ίδιο, μαθαίνω, πως έχουν κάνει και οι Βούλγαροι με τα 5-6 τζαμιά, που τους άφησαν οι Τούρκοι μόνο στη Σόφια. Δεν θα μπορούσαμε να βρούμε και εμείς κάποιον τέτοιο προορισμό; Κάτι που να συμβιβάζεται καλύτερα με την αξιοπρέπεια τη δική μας;
        Δεν προτείνεται να επαναληφθεί αυτό, που έγινε όταν πετάχτηκε κυριολεκτικά στον δρόμο ο Τάκης Κωστούρος, αυτός που έδωσε μια ζωή και ό,τι είχε για να προβάλει το Μπούρτζι και το Ναύπλιο. Θα πρέπει να αποζημιωθούν λογικά και νόμιμα οι ενδιαφερόμενοι και αν και καθόσον δικαιούνται, και το τζαμί να περάσει στα χέρια του κράτους, του Δήμου ή του Ε.Ο.Τ., έτσι που να γίνει δυνατή η αποκατάσταση όχι της λειτουργίας του, κάτι τέτοιο θα ήταν πολύ πρόωρο, αλλά τουλάχιστον η μνημειακή του εμφάνιση, όπως έγινε στα Τρίκαλα της Θεσσαλίας, όπου υπήρχε ένα ερείπιο τζαμί και το αποκατάστησαν, ξοδεύοντας σοβαρά ποσά.

Το Κουρσούμ Τζαμί ή Τέμενος Οσμάν Σαχ, Τρίκαλα, Θεσσαλία

        Και όπως και να το πάρουμε, τα Τρίκαλα μπορεί να έχουν μια πολύχρονη πνευματική παράδοση, αλλά δεν έχουν την τουριστική προβολή του Ναυπλίου.

Βιβλιογραφικά στοιχεία: Μιχ. Λαμπρυνίδη, Η Ναυπλία, έκδ. 1952, σσ. 83,129-130.

[Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα του Άργους Αγώνας περί το 1980].

Τάκης Μαύρος : Τότε, τον παλιό καλό καιρό, που όποιος προλάβαινε, δίκαζε

Όπως είναι γνωστό, στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, τις διαφορές τους οι Χριστιανοί ραγιάδες τις έλυναν μεταξύ τους, με αποφάσεις που έπαιρναν οι δημογέροντες, οι προεστοί όπως λεγόντουσαν τότε οι τοπικοί μεγαλονοικοκυραίοι. Για τις μεγάλες και σοβαρές διαφορές κατέφευγαν στα πολυέξοδα τουρκικά δικαστήρια. Στις περιοχές όμως όπου υπήρχαν εκκλησιαστικές αρχές, είναι φυσικό η απονομή της δικαιοσύνης να περιερχόταν στη δικαιοδοσία του εκάστοτε δεσπότη ή άλλου τιτλούχου κληρικού.
        Μια τέτοια περίπτωση, χαρακτηριστική της σοφίας με την οποία γινόταν τότε η απονομή της δικαιοσύνης, αναφέρεται στο Αρχείο της Ύδρας και δημοσιεύεται εν συνέχεια [1]:

«Τω ευγενεστάτω κω κυρίω καπετάν Γεωργίω και ζαμπίτη Ύδρας και Αίγινας τω εν Χώ ημίν λίαν αγαπητώ και περιποθήτω, ευχετικώς, εις την Ύδραν. Την ευγένειάν της ολοψύχως εν Κω ευχόμενοι πατρικώς ευλογούμεν.
+ Και μετά την ερώτησιν της εφετής ημίν αγαθής της υγείας δηλοποιούμεν αυτή, ότι προχθές περιχαρώς έλαβον ευγενικόν αυτής γράμμα, εξ ου πληροφορηθέντες τα της αγαθής της υγείας εχάρημεν. Επομένως είδαμεν να μας γράφη δια την γυναίκα του γερο-Παναγιώτη, οπού αναμεταξύ αυτής και της γυναικός του σακελλαρίου ηκολούθησε καυγάς, και την έδειραν, και δια τούτο δικαίως εσυγχίσθη η ευγένειά της, ωσάν οπού και ημείς βλέποντάς την, εσυγχίσθημεν μεγάλως κατά του σακελλαρίου και της γυναικός του, και αμέσως τους εκράξαμε εις το λιμάνι, παρών και οικονόμος, και Μιχαλάκης, και Σπύρος και Μήτρος, και πολλοί άλλοι, τους εδείραμεν σφοδρώς τον τε σακελλάριον και την γυναίκα του, τόσον οπού τέσσερα πέντε ξύλα ετζάκισα εις των δυονών την ράχην, μ’ όλον οπού ο Θεός γινώσκει (καθώς μετέπειτα εντελώς επληροφορήθημεν) δεν ήταν ο σακελλάριος εις το παρόν και εις τον καυγά, αλλά αι γυναίκες αναμεταξύ τους εμάλωσαν και εδάρθηκαν, με το να είπε η γερόντισα λόγια κατά της παπαδιάς άπρεπα. τόσον οπού ή αυτή μόνη της να σκοτωθή, ή έπρεπε να πέση εις την θάλασσαν να πνιγή· μ’ όλον τούτο εδικαιολογήσαμεν την γερόντισαν και καταδικάσαμεν τον παπά και την παπαδιά εις παιδείαν, τόσον οπού αρρώστησαν από ταις πολλαίς ξυλιαίς και οι δύο, και χάλια η παπαδιά είναι πληγωμένη· προς τούτοις αποφασίσαμεν να πάρη τα αμύγδαλά της, τα οποία και τα έλαβε, να πληρώση και τα ιατρικά της, και υποσχέθηκαν να ησυχάσουν· και δια τούτο, να έχης την ευχήν, με το να επαιδεύθη ο σακελλάριος και η γυναίκα του, και εζημιώθηκαν, και τους έγινε μεγάλο ρεζιλίκι, παρακαλούμεν πατρικώς την ευγένειάν σας, εις την διάταξιν αυτήν, και παιδείαν και διόρθωσιν, να μείνη ήσυχος εις τούτο και η ευγένειά της· και πάλιν όπως αγαπά ως ζαμπίτης ας κάμη.
Ταύτα μεν, τα δε έτη της είησαν θεόθεν πλείστα και πανευτυχή.
α ω ς (1806) Αυγούστου κγ’
Της ευγενείας της όλος πρόθυμος και εν Χριστώ διάπυρος ευχέτης
+ Ο Αιγίνης και Ύδρας Αμβρόσιος»

        Ας έχουν λοιπόν υπόψιν τους, τόσον οι ιερείς με τας πρεσβυτέρας των, όσο και οι νεαροί διάκοι, αλλά και όλον το Χριστεπώνυμον πλήρωμα, ότι η ποιμαντική ράβδος δεν βρίσκεται κατά τύχην εις τας χείρας των μητροπολιτών.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

1. Αρχείον της Κοινότητος Ύδρας 1778-1832, εν Πειραιεί 1921, τ. Β’, σσ. 420-421.

[Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα του Άργους Αγώνας τον Ιανουάριο του 1980].

Τάκης Μαύρος : Τοπωνυμικά Αργολίδας : Η Αρβανιτιά του Ναυπλίου

Αναφορικά με την προέλευση της ονομασίας της συνοικίας ή καλλίτερα τοποθεσίας αυτής του Ναυπλίου [Αρβανιτιά] μπορούν να σημειωθούν τα εξής.
        Σε χάρτη της περιοχής σχεδιασμένο από τον χαράκτη G. F. Camocio, στρατιώτη Ενετό για τον οποίον αναφέρεται ότι ήταν «πλέον ή μηχανικός» [1] αναγράφεται στις δυτικές πλαγιές του Παλαμηδιού τοποθεσία με την ονομασία Case Αlbanesi. Προφανώς οικισμός στον οποίον είχαν εγκατασταθεί Αλβανοί. Ότι υπήρχαν Αλβανοί εγκαταστημένοι στο Ναύπλιον ή περί το Ναύπλιον από τον 15ον ήδη αι. αποδεικνύεται και από αυτό που αναγράφει ο Bartolomeo Μinio, Proveditor e Capitanio a Napoli di Romania, “… et che i Albanesi che abita a Napoli di Romania non di essere messi a questo conto …” (: οι Αλβανοί που κατοικούν στο Ναύπλιο δεν πρέπει να συμπεριληφθούν σ' αυτόν τον λογαριασμό) [2].
        Δεύτερος Ενετός, ο Bernardini Contarini, qui fuit Baylus et Capitaneus Naupolis Romanie, σε έκθεσή του που υποβάλλει στις προϊστάμενες αρχές του το 1527 [3], αναγράφει:
        «Ceterum, nonrestaro, anchora, omnia debita re verentia premissa, aricordargli qualmente essendo dicta sua de la importentia che a vostra Sublimita Sapientissima e ben noto, molto al proposito sarebbe a fortificarla da parte de terafirma meglio di quello la si ritrova, il che se potria exeguir, ne perho cum tanta excessiva cum redur essa citta in isola, et a tal effeto bisognerebe cavar dale calve de Αlbanesi fino al pontil, che e spatio di longezza cento vinti, et in largezza passa 15, il che facendosi, procul dubio, et tenendosi poi dicta citta cme di sopra di victualie munita, la non tenuria alcuna potentia hstile… 

Presentata di e quarto Junii MDXXVII».
        Που σε ελεύθερη μετάφραση θα μπορούσε να αποδοθεί:
        «Δεν θα παραλείψω επίσης, με όλον τον οφειλόμενο σεβασμό, να σας υπενθυμίσω ακόμη ότι εφ’ όσον αυτή η πόλις σας έχει τη σημασία, που στην Σοφώτατη Εξοχότητά σας είναι πολύ γνωστή, θα ήταν πολύ σκόπιμο να οχυρωθεί από το μέρος της ξηράς καλύτερα από όπως είναι μέχρι τώρα, πράγμα που θα μπορούσε να γίνει, όχι όμως με τόσο μεγάλη δαπάνη, και να αποβεί αυτή η πόλις νησί, και γι' αυτό το σκοπό θα πρέπει να σκάψει κανείς από τις καλύβες των Αλβανών μέχρι το Γεφύρι, που είναι μια απόσταση μήκους 120 και πλάτους 15 βημάτων, και αν γίνει αυτό, τότε χωρίς αμφιβολία καλά εφοδιασμένη η πολιτεία αυτή (το Ναύπλιον) με τρόφιμα, δεν έχει να φοβηθεί καμμία εχθρική δύναμη. 

Υπεβλήθη στις 4 Ιουνίου 1527».
        Από την περιγραφή της τάφρου που υποδεικνύει ο Contarini ότι πρέπει να σκεφτεί, βγαίνει το συμπέρασμα ότι ο συνοικισμός τα «Αρβανίτικα Καλύβια», ήταν παραθαλάσσιο, αφού αν σκάβονταν τα 90 μέτρα (120 βήματα) που τον χώριζαν από το Γεφύρι, μέχρι το οποίο φαίνεται ότι έφτανε η «Φόσσα», η άλλη δηλαδή τάφρος πού ένωνε το Γεφύρι με την προς την πλευρά του Αργολικού κάμπου θάλασσα του Ναυπλίου, τότε οι δύο τάφροι θα ενώνονταν και έτσι το Ναύπλιον θα μετατρεπόταν σε νησί. Η περιγραφή αυτή τοποθετεί τη Calive de Albanesi σχεδόν ακριβώς στο μέρος που και σήμερα ακόμη λέγεται «Αρβανιτιά».
        Η μέχρι σήμερα διατηρούμενη παράδοση ότι η τοποθεσία «Αρβανιτιά» οφείλει την ονομασία της στον φόνο Αλβανών το 1779 από τους Τούρκους του Ναυπλίου [4] φαίνεται ότι ανήκει μάλλον στη σφαίρα του θρύλου.
        Ας προστεθεί επίσης ότι συνοικία «Αρβανιτιά» υπάρχει κα στο γειτονικό Άργος.

ΣΗΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Σπ. Μ. Θεοτόκη, Κατάλογοι χειρογράφων της Βιβλιοθήκης του Αγ. Μάρκου εν Βενετία, Francesco Muazzo, Storia della Guerra de la Morea dal 1684 sino al 1696, βιβλίον 8ον, Ελληνικά τόμ. Ε (1932) τεύχος 1ον, σ. 27) και δημοσιευμένο από τον Giuseppe Gerola, Le Fortificazioni di Νapoli di Romania, Estratto dall' annuario della Regia Scuola Archeologica di Αtene a dele Μissioni Ιtaliani in Oriente, vol. ΧIII - XI, Bergamo, Ιnstituto Ιtaliano d' Arti Grafiche 1934 — ΧII, p. 8).
[2] Κων. Σάθας, Dispacci da Napoli di Romania 1479 – 1483, Μ.E.Ι., τόμ. VI, Paris 1884, σ. 143.
[3] Κ. Σάθας, Relationes provisorum Nauplii, Μ.Ε.Ι. VΙ, 248 -249.
[4] Μιχ. Λαμπρινίδου, Η Ναυπλία, Αθήναι 1950, σσ. 164— 165.

Δημηοσιεύτηκε : (α) στο : Τάκης Μαύρος, Συμβολή στο Τοπωνυμικό της Αργολίδας. Εθνογραφικά τόμ. 2ος, έκδ. Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα, Ναύπλιο, 1979-80, και (β) στην Εφημερίδα Αναγέννηση (22/9/1977).