Τάκης Μαύρος : Πώς είδε το Ναύπλιο ο κόμης [Σαντόρε ντι] Σανταρόζα

Έχει περάσει πολύς καιρός, πάνω από 150 χρόνια από τότε που ο κόμης [Σαντόρε ντι] Σανταρόζα, εξόριστος υπουργός των Στρατιωτικών του Ιταλικού Piemonte, ερχόταν στην Ελλάδα για να πολεμήσει κι αυτός στο πλευρό των επαναστατημένων Ελλήνων. 

Ο Santorre Annibale De Rossi di Pomerolo, Count of Santa Rosa [2]

        Έφτασε στο λιμάνι του Ναυπλίου τις πρώτες μέρες του Δεκεμβρίου του 1824 και οι εντυπώσεις του από την πόλη και την περιοχή, που περιέχονται στα γράμματά του προς τη γυναίκα του Καρολίνα [1], έχουν για τους κατοίκους της Αργολίδας ξεχωριστό βέβαια ενδιαφέρον. Ας δούμε, λοιπόν, τι γράφει της γυναίκας του:

(Ναύπλιον) 10.12.1824

«… Έχουμε τακτοποιηθεί κιόλας από σπίτι, μαζί με το σύντροφό μου, που δεν μου επιτρέπεται να σου τον ονομάσω. Για κρεβάτια έχουμε εκείνα που χρησιμοποιούσαμε στο καράβι: δυο καρέκλες, δυο τραπέζια αποτελούν την επίπλωσή μας: το δωμάτιο είναι αρκετά μεγάλο κι έχει 4 παράθυρα που βλέπουν στη θάλασσα: δεν έχουν ούτε τζάμια ούτε σιδεριές, αλλά παραθυρόφυλλα από ξύλο.

        Το κλίμα είναι γλυκό και θα μπορούσαμε να τάχουμε ανοιχτά το περισσότερο διάστημα της ημέρας. Η πόλη παρουσιάζει στα μάτια εκείνου που έρχεται, μια όψη πολύ γραφική. Όταν μπεις νομίζεις πως βρίσκεσαι στη Σπάρτη, αλλά πριν από τον Λυκούργο. Τα ιταλικά τα καταλαβαίνουν όλοι σχεδόν, κι ύστερα ελπίζω να μπορέσω να τα καταφέρω κάπως στα ελληνικά σε δυο τρεις εβδομάδες.

        Εγώ δεν θα κρίνω τον τόπο όπως έκαναν άλλοι. Το βέβαιο είναι ότι ο λαός έχει πίστη στα θεία, τιμιότητα, ειλικρίνεια, αφοσίωση στην πατρίδα. Όσο για τις ανώτερες τάξεις, δεν πρέπει να το περιμένει κανείς πως η μακρόχρονη και τρομερή σκλαβιά που υπόμειναν θάχει εμποδίσει τις πιο ευγενικές δυνάμεις της ψυχής ν’ αναπτυχθούν.

        Είδα μερικά πρόσωπα γέρων και νέων, πάρα πολύ εκφραστικά. Γυναίκες ακόμα δεν έχω ιδεί, εκτός από μερικές γυναίκες του λαού πάρα πολύ άσχημες και βρώμικες.

        Θα μείνω εδώ για μερικές εβδομάδες: ύστερα πιστεύω πως θα επισκεφθώ και άλλα μέρη …».

        Σε μιαν άλλη επιστολή του προς τον φίλο του Λουδοβίκο Provana διαβάζουμε:

Ναύπλιο 10 Δεκεμβρίου 1824

«… Η χώρα τούτη, αν κρίνουμε από τις ανέσεις της ζωής, θα βρισκόταν ίσως σε κατάσταση παρόμοια με την τωρινή, την εποχή πριν από τον πόλεμο της Τροίας. Η Τουρκική ρομφαία έχει καταστρέψει κάθε πολιτισμό… Παρατηρώντας ό,τι το Τούρκικο έχουν, δυστυχώς οι Έλληνες, πού είναι διαφορετικοί στη θρησκεία, γλώσσα και εκκλησίες και δεν θυμούνται τις δόξες τις παλιές, αισθάνομαι μίσος για την άδικη και βάρβαρη εξουσία του Μωάμεθ, που το επιδοκιμάζει κι αυτή ακόμα η ψυχρή λογική. Ποιος ξέρει, φίλε μου, αν από τις άθλιες αυτές καλύβες, από τα κατερειπωμένα αυτά σπίτια, θα ξεπεταχτεί η αναγέννηση τούτου του μέρους του κόσμου, όπου άνθισαν οι Αναστάσιοι, οι Βασίλειοι οι Πρόκολοι και τόσοι μεγάλοι κάθε σχολής;»

        Και πάλι από άλλο γράμμα του προς τη γυναίκα του Καρολίνα με ημερομηνία 9.5.1825

«… το Ναύπλιο δεν είναι μέρος υγιεινό με τη ζέστη, γι’ αυτό θα πρέπει να είσαι πολύ ευχαριστημένη μαθαίνοντας πως θα περάσω το καλοκαίρι μου σε μέρος ορεινό, πάρα πολύ υγιεινό, όπως είναι η Αρκαδία …».

        Στα 150 όμως χρόνια, που πέρασαν από τότε, πολλά πράγματα έχουν αλλάξει. Τη θέση των «καλυβιών» κατέλαβαν ογκώδη κτίρια πολυκατοικιών. Οι γυναίκες ομόρφηναν. Και στο θέμα της καθαριότητας σημειώθηκε σημαντική πρόοδος. Αν κρίνει κανείς από την όσφρηση, οι περιώνυμες «Αναπλιώτισσες κι Αναπλιωτοπούλες» εσταμάτησαν πια να

«βάζουν τα δάκρυά τους νερό
το φτύμα τους σαπούνι».

ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ [2]

Ο Santorre Annibale De Rossi di Pomerolo, Count of Santa Rosa έλαβε τον Μάρτιο του 1825 απάντηση από τις ελληνικές αρχές και κατετάγη ως εθελοντής στις επαναστατικές δυνάμεις με το όνομα Ντερόσι. Στις 24 Απριλίου [1825] μπήκε με το στρατιωτικό σώμα του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου στο πολιορκημένο από τον Ιμπραήμ κάστρο της Πύλου (Νεόκαστρο). Με πρόταση του Αναγνωσταρά, τοποθετήθηκε στη Σφακτηρία για την ενίσχυση της φρουράς του νησιού. Στη μάχη εναντίον των αιγυπτιακών δυνάμεων του Ιμπραήμ, έπεσε ηρωικά μαχόμενος στις 26 Απριλίου 1825.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Δημοσιεύτηκαν από την Α. Ράλλη στον τόμο ΙΔ’ του «Παρνασσού».
2. http://www.regione.piemonte.it/cultura/risorgimento/sala6.htm, Museo nazionale del Risorgimento, Torino.
3. https://www.argolikeseidhseis.gr/2016/11/1783.html (4/7/2025).

[Δημοσιεύτηκε σε εφημερίδα του Άργους το 1979-1980].