Τάκης Μαύρος : Οι γιατροί στο Βυζάντιο (Κεκαυμένος)

Τώρα έρχεται ο χειμώνας και ο κακός καιρός γίνεται αφορμή για πλήθος μικροαδιαθεσιών και κρυολογημάτων - τα πράγματα όμως δεν είναι σοβαρά, χάρις στις ασπιρίνες, τα αντιβιοτικά και λοιπά φάρμακα και σπεσιαλιτέ, με τα οποία είναι γεμάτα τα ράφια των φαρμακείων - αλλά τα παλιά τα χρόνια οι δυσκολίες ήταν περισσότερες.
        Το σκεπτόμουν ξεφυλλίζοντας το «Στρατηγικόν», που αποδίδεται με επιφύλαξη στον Βυζαντινό στρατηγό Κεκαυμένο το δεύτερο ήμισυ του 11ου αι. Γράφει λοιπόν ο στρατηγός, παραγγέλνοντας στον γιο του:

[εδάφιον ρκε] : περί του μη εμπεσίν είς χείρας ιατρού

Εὔχου μὴ ἐμπεσεῖν σε εἰς χεῖρας ἰατροῦ, εἰ καὶ σφόδρα ἐστὶν ἐπιστήμων. εἴπῃ γάρ σοι τὰ μὴ δέοντα. καὶ εἰ ἔστιν ἡ ἀρρωστία σου μικρά, μεγαλύνει αὐτὴν ὑπέρογκα καί, πολλοῦ, εἴπῃ, τιμήματος βοτανῶν χρεία σοι ἐστιν· πλὴν ἐγώ σε ἰάσομαι. λαβὼν δὲ παρὰ σοῦ νομίσματα, οὐκ ἐξικανοῖ, φησί, τοῦτο εἰς ἀγοράν. εἶτα καὶ ἄλλα ἔλαβεν. θέλων σε δὲ τρυγᾶν εἴπῃ σοι φυγεῖν ὅπερ ἐστὶν ἐναντίον τῆς ἀρρωστίας καὶ ἐξάψει μᾶλλον τὴν ἀρρωστίαν. καὶ πάλιν ἐπιμελήσεται καὶ αὖθις ἐπιτενεῖ τὸ ἄλγος. καὶ οὕτως πολλάκις ποιήσας λάβῃ παρὰ σοῦ ἃ χρῄζει καὶ μόλις ποτὲ ἐπιμελήσεται. εἴπερ οὖν οὐ θέλῃς ἐμπεσεῖν εἰς χεῖρας ἰατρῶν, φαγὼν ἀρίστῳ εἰς κόρον, ἀπέχου δείπνων, καὶ οὐκ ὀχλήσει σε ὕλη ἐγκειμένη τῷ στομάχω σου, ἀλλὰ καὶ εἰ ἐπέλθῃ σοι ἀρρωστία, νήστευσον καὶ ἰαθήσῃ χωρὶς ἰατροῦ. σκόπει δὲ πόθεν ἡ ἀρρωστία σοι προσέβαλεν. εἰ μὲν ἀπὸ ψύχους, θέρμανον σεαυτὸν εἰ δ'ἀπὸ γαστριμαργίας, ἐγκρατεύθητι, εἰ δ'ἀπὸ κόπου εἴτε ἡλίου ἀναπαύθητι καὶ ἔσῃ, μετὰ Θεόν, ἑαυτὸν ἰώμενος. ἔμπλαστρον δὲ μηδέποτε ἐπιθήσῃς τῇ κοιλίᾳ σου· θεὶς γὰρ τὸ ἔμπλαστρον, ἴσως ὠφελήσει πρὸς τρεῖς ἢ τέσσαρας ἡμέρας ἢ καὶ ἑβδομάδα καὶ ἔκτοτε μᾶλλον οὐκ ἀγαθὸν σοι ἔσται. βοήθημα δὲ ἢ ἀντίδοτον ἢ ποτὸν οἱονδηποτοῦν μὴ πίῃς. πολλοὺς γὰρ εἶδον ἐκ ποτῶν ἀποθάνοντας οἳ καὶ ἰδιοθάνατοι ἐλογίσθησαν. εἰ δὲ θέλεις ποιεῖν ἵνα σε ὠφελήσει εἰς τὸν στόμαχόν σου, πίε ἀψίνθιον. εἰ δὲ τὸ ἧπάρ σου πάσχεις πίε ῥέον ἰνδικόν, πλεῖον δὲ τούτου μηδέν. πάνυ γάρ εἰσι βλαβεροὶ οἱ ποτοί, μᾶλλον δὲ εἰς τοὺς νέους. φλεβοτόμει δὲ ἐκ τρίτου, Φευρουαρίῳ Μαίῳ καὶ Σεπτεμβρίῳ, ἄκριζε, καὶ πλέον μηδέν. εἰ δ'ἀρρωστία κατεπείγει, πᾶς καιρὸς ἐπιτηδής.

Πώς άλλαξαν μαζί με τους καιρούς και οι ιατρικές γνώσεις; Τότε, οι φλεβοτομίες ήταν σχεδόν υποχρεωτικές τρεις φορές τον χρόνο. Τώρα, για να δώσουμε λίγο αίμα για τον Ερυθρό Σταυρό, πρέπει να μας παρακαλάει ένα μήνα το ραδιόφωνο, και πάλι δεν γίνονται σπουδαία πράγματα.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Πηγή: B. Wassiliewsky & V. Jernstedt (eds.), Cecaumeni strategicon et incerti scriptoris de officiis regiis libellus, Hakkert, Amsterdam 1965. (εδώ)