Τάκης Μαύρος : Η κατασκοπεία στα χρόνια της Ενετοκρατίας

Όπως σε όλους τους στρατούς, έτσι και στον Bενετσιάνικο, για να μπορέσει να εκτελέσει τον προορισμό του, απαραίτητη ήταν η οργάνωση κάποιας υπηρεσίας πληροφοριών. Tα μάτια και τα αυτιά, δηλαδή, της Κατοχής. Και με τη μεθοδικότητα, που χαρακτήριζε τον μικρό αλλά δυναμικό εκείνον λαό εμπόρων, φυσικό ήταν να οργανωθεί και μάλιστα υποδειγματικά μια Υπηρεσία Κατασκοπίας.
     Τα Βενετσιάνικα αρχεία είναι γεμάτα από εκθέσεις πρακτόρων σχετικές με την πολιτική αλλά και στρατιωτική κατάσταση στον χώρο, που τους ενδιέφερε. Το σημαντικότερο μέρος του το απασχολούσε ο Μεγάλος Εχθρός, η Οθωμανική Αυτοκρατορία, και κυρίως ο στόλος της, η κατάσταση του και οι κινήσεις του.
     Δημοσιεύουμε παρακάτω μεταφρασμένα 2 τέτοια έγγραφα. Στο πρώτο, κάποιος Έλληνας από το Αίγιο, ονόματι Αναγνώστου, προσπαθεί να παρακολουθήσει τις κινήσεις του Τουρκικού Στρατού και υποβάλει το σχετικό ραπόρτο [1]. Στο δεύτερο, ο Στρατιωτικός Διοικητής Κερκύρας Daniel Dolfin οργανώνει μιαν αποστολή κατασκόπων στην Κωνσταντινούπολη και ενημερώνει σχετικά την προϊσταμένη του Αρχή [2].

Το πρώτο έγγραφο (αντίγραφο από το ελληνικό)

«Με εκείνον τον άνθρωπο που αλληλογραφεί ο Μητροπολίτης και ο (δικός μας ;), που βρίσκεται σήμερα αυτού, φθάνει ο Σερασκέρης στη Βοστίτσα (Αίγιο), και andato che serrá (: ανάλογα με την πορεία των πραγμάτων) θα χρησιμοποιήσω κάθε τρόπο για να κατοπτεύσω τι έχουν εκεί, και στην περίπτωση (που) δεν είναι εκεί να προχωρήσω περισσότερο εμπρός προς το ποταμάκι το λεγόμενο Σαλμένι, όπου βρίσκεται ο Τσαρκασή πασάς, και στην περίπτωση που είναι εκεί και δεν έχει αποσταλεί στον Βεζύρη θα διερευνήσουμε αν θα το διακινδυνεύσουν και όσα επιδιώκουν, και δια νεοτέρας θα σας τα γράψουμε. Υπολογίζω τον αριθμό των Τούρκων στα δύο στρατόπεδα (να) είναι τουλάχιστον 40.000 άτομα, και έχουν κανόνια μικρά και μεγάλα 34 και 6 μορτάρια, και Κύριος ο Θεός είθε να καταβάλει και να εξαφανίσει την πρόθεσή τους. Αυτό σας γράφουμε και τελειώνοντας υποβάλλουμε ταπειν’ως τα σέβη μας, παρακαλώντας (s.v.m.) να παραχωρήσει νίκη, και να θέσει υπό τους πόδας της τον εχθρό της.

19 Ιουλίου 1715 Ε.Π.
Οι δούλοι σας

από τον S. Michael Anang^o.

Το δεύτερο έγγραφο (συνημμένo στην έκθεση του Daniel Dolfin [3]:

Ιll.^mo et Ecc. ^mo Sig.^R Colmo

«…
Θα μπορούσα να απαλλαγώ από το να αναφέρω στην Υμετ. Εξοχότητα τις τελευταίες πληροφορίες, που συγκεντρώθηκαν σχετικά με τις εξελίξεις και τις προθέσεις του εχθρού, γιατί κατά καιρούς, που μου έχουν έλθει, έχω κάνει την οφειλόμενη πληροφόρηση. Εκτενώς είχαν γνωστοποιηθεί οι κατά ξηράν προετοιμασίες εναντίον αυτού του Φρουρίου (της Κέρκυρας), αλλά οι τελευταίες αποσταλμένες αναφορές στην Υ.Ε. δείχνουν πως στη δραστηριότητα που κάθε μέρα αυξάνεται στην Κωνσταντινούπολη πάνω στις προετοιμασίες κάποιας άλλης δύναμης, κατευθυνόμενες προς την διατάραξη της ειρήνης πηγαίνουν λιγοστεύοντας. Το ίδιο και με τις προετοιμασίες της θαλάσσης για να χτυπήσουν αυτό τον στόλο (μας), γιατί πολύ σωστά αν αυτός ο Στόλος δεν βρεθεί σε δύσκολη θέση, κάτω από το βάρος κάποιας ατυχίας, θα μπορέσει πάντα να εμποδίσει μιαν επίθεση εναντίον αυτού του φρουρίου. Δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερη η σπουδή των Οθωμανών να επιτύχουν την περάτωση των επισκευών και των εξοπλισμών των μεγάλων σκαφών (naves). Ποικίλουν οι εκθέσεις γύρω από τον αριθμό τους, αλλά στις τελευταίες και συγκρινόμενες με πολλές αναφορές βεβαιώνεται ότι δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερος (από εκείνο) του περασμένου χρόνου, και ότι σιγά-σιγά διαλύεται η φήμη ότι, μαζί με τις παλιές, υπάρχουν εκεί και Σουλτάνες νέας κατασκευής, αντίθετα μερικοί βεβαιώνουν ότι από άλλη δύναμη διαλυμένα εχθρικά σχέδια μπορούν να υπάρξουν ελπίδες ότι, διηρημένες οι δυνάμεις σ’ άλλα σημεία, δεν θα έχουν όλο το βάρος τους για να το ρίξουν πάνω σ’ αυτά τα κράτη (δηλαδή την Κέρκυρα και τα νησιά του Ιονίου). Ο Σουλτάνος, ανυπόμονος να βγάλει τον Στόλο με όλη τη λαμπρότητα, διέταξε όπως, σε όποιο σημείο και αν εβρίσκεται, να είναι έτοιμος για τα μέσα του τρέχοντος παρένθεση, Ε.Ν., αλλά δεν είναι της ίδιας ευκολίας η διαταγή με την εκτέλεση. Πιστεύεται ότι μέχρι το Πάσχα το δικό μας, δεν θα είναι δυνατό να βγει στα πανιά για να πάει στον πορθμό της Χίου και να ενωθεί με τον στόλο της Μπαρμπαριάς, μη έχοντας συμπληρώσει ο δικός τους στόλος όλες τις προετοιμασίες για τον εξοπλισμό του, λοιπόν για να τις ολοκληρώσει θα χρειαστεί να δώσει κάποιαν άλλη ακόμα αναβολή.
[Σ. 798].
Είναι εύκολο να ιδεί κανείς πού τείνει ο σκοπός αυτός της εσπευσμένης δραστηριότητας. Εν τω μεταξύ επιβάλλεται να ακολουθήσουμε (να προσπαθήσουμε να επιτύχουμε) το πλεονέκτημα να προλάβουμε την άφιξη των βοηθητικών (των ενισχύσεων), θεωρώντας πιθανό να βρούμε αυτόν τον στόλο δεσμευμένο στις επισκευές, και σε κατάσταση να μην μπορεί να αμυνθεί. Από τις πρώτες στιγμές που συνέλαβα αυτό το σχέδιο, το παρουσίασα στην Εξοχότατη Σύγκλητο, θεωρώντας [το] θέμα άξιο της σοφότατης Δημόσιας προσοχής το να μελετήσει και αποφασίσει (αυτό) το επιχείρημα (massima), που είχε να πάρει για να αντιπαραθέσει την τέχνη στην τέχνη, και για αποφασίσει να περιμένει εδώ, ή σε άλλη θέση των δικών μας θαλασσών την εμφάνιση του εχθρού, ή παραμένοντας προληπτικά στην ανοικτή θάλασσα να προφυλάσσεται από τον εχθρό, που πιθανόν διασκορπισμένος ακόμα, δεν θα μπορέσει να ενωθεί, και η Υ.Ε. θα βρει περί αυτού τις λεπτομερέστερες σκέψεις με τις οποίες εξέθεσα το σπουδαίο αυτό θέμα στη Δημόσια Φροντίδα, στο αντίγραφο του εγγράφου του υπογεγραμμένου στις 3 Φεβρουαρίου, που μου κάνει τιμή να συνοδεύει τις σεβαστές της σκέψεις (αποφάσεις). Οι απαντητικές Δουκικές διαταγές, φτασμένες στον ίδιο χρόνο κατά τον οποίο η Εξοχότητά σας είναι υποχρεωμένη για το δημόσιο συμφέρον να εκπληρώσει αυτή τη βαρύτατη αποστολή, που βρίσκεται σε αντίγραφο στα χέρια της Υ.Ε. (και) που εμφορείται από τη λογική του Δημοσίου Συμφέροντος, επιβάλλουν για αυτόν τον σκοπό να ξανασυγκεντρωθεί το Συμβούλιο, το οποίον έχει να εγκύψει πάνω σε αυτή την πρόταση και να πάρει την απόφαση, που από την πείρα και τον ζήλο των ψηφιζόντων θα θεωρηθεί περισσότερο επωφελής στη διαχείριση των Δημοσίων υποθέσεων.
     Δεν περιορίστηκα μόνος της αναφορές των εμπίστων, και γνωρίζοντας το κέρδος, το οποίο μπορούν να έχουν οι Διοικήσεις από τις γρήγορες προληπτικές ειδήσεις (πληροφορίες) των αποτελεσματικών κινήσεων και πορείας του Τουρκικού Στόλου, έκρινα καλόν να ενοικιάσω ένα εγγλέζικο σκάφος του πλοιάρχου Tomaso Jayles, που ανέλαβε χωρίς αργοπορία την υποχρέωση να περάσει (και είναι ήδη μερικές εβδομάδες που έχει φύγει) στη Χίο, και [από] εκεί με κάθε δυνατή βιασύνη να φέρει εδώ της εκθέσεις. Φρόντισα να επιβιβαστούν μαζί του ο πλοίαρχος Edemondo Offalon και ο υποπλοίαρχος Andrea Trevisan.
[Σ. 799]
Ο λόγος αυτής της προσθήκης υπήρξε για να εξασφαλιστεί η αξιοπιστία των εκθέσεων, και κατόπιν (ακόμη) πιο εύκολα θα μπορέσουν να εισχωρήσουν για να συγκεντρώσουν τις πληροφορίες, θεωρώντας πολύ χρήσιμο γι’ αυτόν τον σκοπό τον Trevisan, γιατί αυτός κατέχει καλά το ελληνικό ιδίωμα. Την αμοιβή, που παρεχώρησα και που είναι προσαρτημένη σε αντίγραφο, η Εξοχότητά σας θα έχει την πλήρη (aggiongento : σύνοψη ;), ότι γι’ αυτούς καθόρισα μισό ρεάλι την ημέρα για να διάρκεια αυτού του ταξιδίου, και ο ναύλος του σκάφους είναι 160 τσεκίνια τον μήνα, το συμβόλαιο που υπέγραψα με τον πλοίαρχο αυτόν υπάρχει στην Επιμελητεία. Εκτός από αυτό, προωθήθηκαν στην Κωνσταντινούπολη δύο ανιχνευτές (κατάσκοποι) για τον ίδιο σκοπό. Ο ένας από αυτούς έφυγε εδώ και περισσότερες από 40 ημέρες (και) μπορεί να ελπίζει κανείς ότι δεν θα είναι μακρυά η επιστροφή του, και αργότερα θα είναι και εκείνη του άλλου, που δεν είναι πολύς καιρός που έφυγε, και τα ονόματα τους, όπως (και) τον χρόνο της αποστολής τους, όταν λάβω την έκθεση του ταξιδιού τους, θα σας την γνωστοποιήσω με πρόσθετο σημείωμα. Θα εξαιρούνται όμως τα ονόματα των εμπίστων, που εκράτησαν αλληλογραφία με την Υπηρεσία, και θα προσθέσω όμως τα αντίγραφα των ziffre (: συνθηματικών υπογραφών) που χρησιμοποιήθηκαν από τον Sig.^R Πρεσβευτή της Γαλλίας, πληρεξούσιο στην Πύλη, με τον Σεβασμιότατο Επίσκοπο Αγκύρας (Ανκίρας), και τον Παπικό Έξαρχο fra Raimondo Gallani επίσης στην Κωνσταντινούπολη, και με τον Ολλανδό Πρόξενο τον διαμένοντα στη Σμύρνη, και επίσης το ίδιο με προφυλάξεις σχεδιασμένες και εφαρμοσμένες στην αποστολή των επιστολών, γιατί δεν έχουν osservatione (: ασφάλεια). Μεταξύ όλων αυτών, ο Ολλανδός Πρόξενος, βαρώνος [Helbert] de Ochepied επέδειξε σ’ όλες τις περιπτώσεις μια μοναδική αφοσίωση στο όνομα της Δημοκρατίας, και έλαβε κάθε φροντίδα για να λυτρώσει από τα χέρια των βαρβάρων τους σκλαβωμένους (δικούς μας) και να προνοήσει για την επιστροφή τους.
…
Κέρκυρα 26 Μαρτίου 1716 S.M.

Hum.^MO Devot.^MO Obligat^MO Servitore

Dan. Dolfin 4⁰ Prov.^R Cap.^N General

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Το έγγραφο προέρχεται από το Archivio di Stato Venezia, αριθμός εγγράφου 1134, έκθεση KR e Proc. Daniel Dolfin.
2. Σπυρ. Λάμπρου, Εκθέσεις των Βενετών Προνοητών της Πελοποννήσου, εκ των εν Βενετία αρχείων εκδιδόμεναι, ΔΙΕΕ 5 (1900), σσ. 797-799.
3. Έκθεση του Daniel Dolfin (26.3.1716) στο: Σπυρ. Λάμπρου, Εκθέσεις των Βενετών Προνοητών της Πελοποννήσου, εκ των εν Βενετία αρχείων εκδιδόμεναι, ΔΙΕΕ 5 (1900), σσ. 605-823.

[Δημοσιεύτηκε στο Δελτίο του τοπικού Ιστορικού Αρχείου Ναυπλίου, τεύχ. 7 (Δεκ. 1988), σσ. 108-110].