Τάκης Μαύρος : Αγιογραφίες που κινδυνεύουν

Δύο είναι οι αρχαιότερες, όσο τουλάχιστον γνωρίζω, μεταβυζαντινές τοιχογραφίες στην Πελοπόννησο, που με βεβαιότητα μπορούν να χρονολογηθούν στα μέσα του 16ου αιώνα. Η μία είναι η τοιχογραφία του ναού της από πολλά χρόνια ερειπωμένης μονής των Ταξιαρχών, στο Στεφάνι της Κορινθίας, που ιστορήθηκε από τον Θεοδόσιο Κακαβά το 1565, και η άλλη εκείνη του ναού της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος της Καραθώνας (Ναυπλίας), καθολικό παλιάς μονής διαλυμένης μετά την Επανάσταση του 21, που σύμφωνα με την κτητορική της επιγραφή είναι έργο του 1569 από τεχνίτη που θέλησε να κρατήσει την ανωνυμία. Σε όλη την Πελοπόννησο δεν έχουμε καμιά άλλη βέβαιη μαρτυρία για τη χρονολόγηση τοιχογραφιών αυτής της περιόδου. 

        Οι μνημειακές αυτές τοιχογραφίες, που διατηρούνται εν μέρει σε καλή κατάσταση, κινδυνεύουν και από την εγκατάλειψη των αρχών και από την ευσέβεια των πιστών. Όσες από αυτές τις φτάνει το ανθρώπινο χέρι, έχουν βαθιά χαράγματα - σε μερικές είναι πραγματικά σκαψίματα - με τα ονόματα των προσκυνητών. Στο Παλιομονάστηρο των Αγίων Σαράντα Λακωνίας, ένας αρχιμανδρίτης που αργότερα έγινε δεσπότης, δεν μπόρεσε να αντισταθεί στον πειρασμό ν' αποθανατίσει και αυτός το όνομά του, καταστρέφοντας μια εικόνα του 1304. Οι άλλες αγιογραφίες, αυτές που βρίσκονται ψηλότερα, υποφέρουν από την υγρασία και από τους καπνούς των καντηλιών και των κεριών των πιστών. Και όλες μαζί κινδυνεύουν από τους ιερόσυλους και ξένους, που άρχισαν να μαθαίνουν την τεχνική της αποκόλλησης των τοιχογραφιών. Προ ετών, μάλιστα, σε χωριό της περιοχής Μαλευρίου της Μάνης, διαπιστώθηκε η πρώτη απόπειρα. 

        Για την προστασία τέτοιων ιστορικών κειμηλίων, σ' άλλες γειτονικές χώρες, έχουν ληφθεί σοβαρά προστατευτικά μέτρα. Ο αερισμός του μνημείου και η υγρασία της ατμόσφαιρας παρακολουθούνται με προσοχή. Η είσοδος στους επισκέπτες επιτρέπεται τμηματικά και κάθε φορά σε περιορισμένο αριθμό, ώστε οι υδρατμοί των αναπνοών τους να μην επηρεάζουν τις τοιχογραφίες. Απαγορεύεται να τις αγγίζουν, όλα δε είναι κλειδωμένα και ασφαλισμένα. 

        Εδώ, αντίθετα, όλα είναι ανοιχτά και ελεύθερα. Και ακόμη στην Αγία Λαύρα υπάρχει ειδικός υπάλληλος που παρακολουθεί το κανονικό κάψιμο των απειράριθμων κεριών, που ανάβει ο μεγάλος αριθμός των επισκεπτών της ιστορικής αυτής μονής, προς μεγάλη βέβαια βλάβη των αγιογραφιών. 

        Η Εφορία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων θα μπορούσε να ζητήσει από τους κατά τόπους προέδρους των κοινοτήτων των χωριών Στεφάνι και Ασίνη να κλείσουν με ασφάλεια τους ναούς αυτούς και να προστατεύσουν έτσι τις τοιχογραφίες, μέχρις ότου μια μέρα αποκολληθούν και ασφαλιστούν σε κάποιο μουσείο. 

        Τι θα γίνει, όμως, με τα κεριά των πιστών; Δεν θα μπορούσε να τοποθετηθεί κάποιο μανουάλι έξω από τον ναό, όπου οι ευσεβείς χριστιανοί να μπορούν ν' ανάβουν το κερί τους και ν' αφήνουν τη δραχμή τους, προς όφελος και των αγιογραφιών και του ενοριακού ταμείου;


[Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα του Άργους Αναγέννηση τον Σεπτέμβριο του 1978].