Τάκης Μαύρος : Τα «κούντουρα»

Όταν πάμε να κάνουμε κάτι και διαπιστώνουμε ότι άλλα περιμέναμε να βρούμε και άλλα βρίσκουμε λέμε, ιδίως όταν τα πράγματα είναι πιο δυσάρεστα απ' όσο φανταζόμαστε, ότι: «τα βρήκαμε κούντουρα». Τι σημαίνει αυτό το «κούντουρα»; Κι από πού να προέρχεται;
        Μιαν ερμηνεία και που φαίνεται να ευσταθεί είναι αυτή που έδωσε ο Μιχ. Ψελλός, ένας Βυζαντινός σοφός του 11ου αι. Γράφει λοιπόν αυτός ότι τότε, για τις επικοινωνίες από τόπο σε τόπο, χρησιμοποιούσαν τους ταχυδρομικούς σταθμούς, τα χάνια. Εκεί οι ταξιδιώτες εύρισκαν άλογα, τα οποία μπορούσαν να νοικιάσουν για να κάνουν τη διαδρομή που ήθελαν, και που συνήθως δεν υπερέβαινε τα 50 χιλιόμετρα, να τα παραδώσουν στον εκεί ταχυδρομικό σταθμό, να νοικιάσουν άλλα και έτσι να συνεχίσουν. Τα άλογα αυτά, τα «δημόσια» όπως τα έλεγαν και για να ξεχωρίζουν από τα άλλα, αλλά και για λόγους καθαριότητας ίσως ακόμα και γιατί, όταν το χειμώνα έκανε παγωνιά, σχηματίζονταν κρύσταλλοι στην ουρά τους και τους πλήγωναν τα πόδια τους, είχαν την ουρά τους κομμένη κοντή, ήσαν δηλαδή «κοντ' ουρά», ή «κούντουρα».
Επειδή κατά κανόνα οι ενοικιαστές κακομεταχειρίζονταν τα ζώα, αυτά ήσαν αδύνατα και κακομοίρικα. Έτσι, μεταξύ Αθηνών και Θηβών υπήρχαν τέτοια χάνια, εκεί που ακόμα σήμερα η τοποθεσία λέγεται «Παλιοκούντουρα». Εκεί, όπως μου διηγιόταν ο πατέρας μου, η ταχυδρομική άμαξα «άλλαζε άλογα» για να συνεχίσει το ταξίδι της μέχρι τη Θήβα.
        Εκτός όμως από τα «παλιοκούντουρα», υπάρχει και το επώνυμο Κουντουριώτης, που προφανώς σημαίνει τον καταγόμενο από τα Κούντουρα ή τον ασχολούμενο με τα «κοντ' ουρά», με τα ταχυδρομικά δηλαδή άλογα.
        Και μην ξεχνούμε ότι η οικογένεια αυτή δεν είναι ντόπια Υδραίικη, αλλά έχει πάει εκεί από κάποιο χωριό της Μεσσηνίας ή της Μεγαλουπόλεως, όπου και το τοπωνύμιο Κούντουρα.
        Τέτοιοι σταθμοί, με άλογα «κοντ' ουρά» μνημονεύονται από τον καιρό του Αγίου Κωνσταντίνου, τον 4ο αιώνα, αλλά ασφαλώς θα υπήρχαν και πολύ παλιότερα. Ένας τέτοιος σταθμός φαίνεται ότι ήταν και οι σημερινοί στρατώνες του Καποδίστρια στο Άργος. Το κτίριο αυτό πιθανόν να έγινε κατά την περίοδο της πρώτης Τουρκοκρατίας. Τότε που οι Τούρκοι οργάνωσαν τον Μοριά που μόλις είχαν κατακτήσει. Τότε, το 1467, επιδιόρθωσαν το φρούριο του Άργους και οργάνωσαν και τις επικοινωνίες μέσα στην επανακατακτημένη χώρα. Αργότερα, οι Βενετσιάνοι, μετά το 1685, δεν έδειξαν να ενδιαφέρονται για τις χερσαίες επικοινωνίες · εκείνους τους ενδιέφεραν τα λιμάνια και η ελευθερία της ναυσιπλοΐας.
        Στη δεύτερη Τουρκοκρατία, μετά το 1715, η Τουρκία είχε ν’ αντιμετωπίσει ένα πλήθος από εσωτερικά και εξωτερικά προβλήματα και χωρίς βέβαια ν’ αποκλείεται και το αντίθετο φαίνεται μάλλον απίθανο να χτίστηκαν τότε οι Στρατώνες, το Μεντζίλ Χανέ, όπως το έλεγαν. Θα υπήρχε κάποια μνεία, κάτι θα είχε περισωθεί. Το μόνο που ξέρουμε με βεβαιότητα είναι ότι όταν πέρασε ο Pouqueville από το Άργος το 1805 είδε ένα τέτοιο σταθμό με 40 άλογα. Προφανώς πρόκειται για τους σημερινούς Στρατώνες, γιατί άλλο τέτοιο μεγάλο κτίριο, που να χωράει 40 άλογα και τις τροφές τους δεν υπήρχε τότε στο Άργος.
        Η διαμόρφωση του κτιρίου φαίνεται πως ήταν έτσι όπως την βλέπουμε και σήμερα. Στο ισόγειο τα ζώα και στον όροφο αποθήκες για τις τροφές και θάλαμοι, όπου μπορούσαν να διανυκτερεύσουν οι ταξιδιώτες. Στο κέντρο υπήρχε ένα πηγάδι. Το πρόλαβα με ένα μαγγάνι και μια μεγάλη πέτρινη γούρνα, που νομίζω ότι υπάρχει ακόμη. Για την εποχή τους αυτά αποτελούσαν την τελευταία λέξη της υδροδυνυμικής, γιατί παλιότερα φαίνεται πως η άντληση γινόταν με τον τρόπο που εικονίζεται στην παρά πόδας γκραβούρα, που ίσως να είναι και από το Άργος.

Τουρκικό πηγάδι και κήπος (Puits et jardin turcs). Πηγή: Antoine-Laurent Castellan. Lettres sur la Morée et les iles de Cérigo, Hydra, et Zante, avec vingt-trois Dessins de l’Auteur, gravés par lui-même, et trois Plans, Paris, Η. Agasse, 1808, 2eme partie, σ. 47, Pl. 17.

        Κατά την επανάσταση το κτίριο είχε πάθει σοβαρές ζημιές και ο Καποδίστριας, παρ' όλες τις οικονομικές δυσκολίες της εποχής, το επισκευάζει για τις ανάγκες του νεοσύστατου τότε Ελληνικού ιππικού, γι' αυτό κι από τότε οι στρατώνες αυτοί έμειναν γνωστοί σαν «οι Στρατώνες του Καποδίστρια».
        Τώρα, που όλα δείχνουν πως αρχίσαμε να σοβαρευόμαστε, η αναπαλαίωση του κτιρίου, του μνημείου αυτού καλύτερα, θα πρέπει να επισπευσθεί. Και τα πηγάδι θα πρέπει μια μέρα ν' ανοιχτεί πάλι και να αποκατασταθεί στην παλιά του μορφή, αν θέλουμε να λέμε ότι σεβόμαστε την παράδοση‚ σεβόμαστε την ιστορία μας, σεβόμαστε τους εαυτούς μας.

[Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα του Άργους Αναγέννηση στις 4/7/1984].