Τάκης Μαύρος : Σταυροπηκιό / Σταυροπήγιο

Από πολλά χρόνια, πότε άρχισε κανένας δεν θυμάται, γίνεται στο [χωριό] Μαλαντρένι Αργολίδας το «σταυροπηκιό».
        Η λέξη προέρχεται προφανώς από το «σταυροπήγιον». Σταυροπήγια, σταυροπήργια, σταυρούς, σταυρούδια κ.λ.π. ύψωναν όπου υπήρχε η βεβαιότητα ότι συγκεντρώνονταν τα «κακά πνεύματα». Τέτοια σημεία ήσαν συνήθως τα σταυροδρόμια, η είσοδος και έξοδος του χωριού και άλλα γνωστά στους ντόπιους σημεία, γέρικα δέντρα, μεγάλες πέτρες, ρεματιές, πηγές κ.λ.π. Έχτιζαν ένα χαμηλό σωρό από πέτρες και εκεί επάνω τοποθετούσαν έναν σιδερένιο ή και ξύλινο σταυρό. Αυτό ήταν το «σταυροπηκιό» [1].
        Σταυροπήγια όμως έλεγαν, χαρακτήριζαν μάλλον, και τα μοναστήρια εκείνα, που προσπαθώντας να αποφύγουν τις λαίμαργες διαθέσεις της τοπικής χωροεπισκοπής πάνω στα εισοδήματα της Μονής, κατέφευγαν στη προστασία του Πατριάρχη. Ο τελευταίος, έναντι κάποιας κατά κανόνα μικρής συνεισφοράς, του «ετησίου», παραχωρούσε το δικαίωμα στο μοναστήρι να «εμπήξει» έναν σιδερένιο σταυρό πάνω στο ναό, να τον χαρακτηρίσει δηλαδή αυτόν και όλη τη μονή «σταυροπήγιον», οπότε κανείς πια δεν είχε το δικαίωμα ν' ασχοληθεί με τα οικονομικά της μονής και, ασχολούμενος, να βάλει χέρι στο «παγκάρι», που καμμιά φορά ήταν ιδιαίτερα φουσκωμένο.
        Στη Μεσσηνιακή Μάνη υπάρχει ένα χωριό που λέγεται ακόμη σήμερα Σταυροπήγιο και ασφαλώς οφείλει την ονομασία του σ' έναν από τους δυο λόγους που αναφέραμε παραπάνω.
        Στο Μαλαντρένι κάνουν ένα «σταυροπηκιό» κάθε 10-11 χρόνια, ανάλογα με την ποσότητα των «κακών» που έχουν συγκεντρωθεί ή που απειλούνται για το χωριό. Θεομηνίες, καταστροφές, μάγια κ.λ.π. Με επικεφαλής τον παπά του χωριού κάνουν κάτι σαν λιτανεία. Πηγαίνουν στα 4 άκρα του χωριού και βάζουν στη ρίζα κάποιας ελιάς συνήθως, αλλά και σ' άλλα κατάλληλα σημεία τα «αντιμαγικά». Τα ξόρκια, δηλαδή, που πρόκειται να εμποδίσουν την είσοδο των κακών πνευμάτων.
        Η παρασκευή του «σταυροπηκιού» είναι μυστικό που το ξέρει μόνον ο εκάστοτε τοπικός εφημέριος, ο οποίος το έμαθε από τον προηγούμενο και θα το παραδώσει μόνον στον επόμενο. Από ακριτομυθίες, όμως, είναι γνωστό πως για την ετοιμασία ενός αποτελεσματικού «σταυροπηκιού» χρειάζεται πρώτα απ' όλα, λίγο ξύλο (εννοώ τίμιο), απήγανος, κριθάρι, ζάχαρη, καρφιά, μαλλί από μαύρο σκύλο και μερικά άλλα τέτοια. Θαύματα κάνει και το νύχι της παρδαλής γάτας με δυο διαφορετικά μάτια.
        Η αποτελεσματικότητα του «σταυροπηκιού» εξαρτάται κυρίως από τη θέση που βρίσκονται τα «κακά». Όσα είναι έξω απ' το χωριό μπορεί και να μη μπουν. Όσα είναι ήδη μέσα, αυτά δεν βγαίνουν με κανένα τρόπο.
        Σκανταλισμένος, ρώτησα τους ντόπιους αν ο παπάς «βγάζει δίσκο» για το σταυροπηκιό. Μου είπαν ότι όχι. Έτσι βεβαιώνεται ακόμη περισσότερο η χαρισματική προέλευση του «Σταυροπηκιού».

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

1. Φαίδωνος Κουκουλέ, Το Κιόνιον του Νεοφύτου, ΕΕΒΣ τόμ. Η' (1931), σσ. 134-135.

[Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα του Άργους Αναγέννηση στις 20/5/1984].