Τάκης Μαύρος : Τοπωνυμικά [Αρκαδίας] : Μπογκό

Ανηφορίζοντας από το Άστρος για την Τρίπολη, μόλις βγούμε στον κάμπο της Τεγέας, και πριν φτάσουμε στις Ρίζες, είναι κάτι σπιτάκια πάνω στο δρόμο. Εκεί, αν ρωτήσουμε, θα μας υποδείξουν ένα σημείο, κάτι σαν ένα χαμηλό βραχώδες εξόγκωμα, που λέγεται Μπογκό ή Μπογκός, και στην κορυφή του οποίου μόλις διακρίνονται ανάμεσα στα πουρνάρια θεμέλια από κάποιο μικρό κτίριο, ίσως εκκλησάκι γιατί διακρίνεται και κάτι που μοιάζει με θεμέλιο αψίδας ιερού.
        Το τοπωνύμιο δεν είναι σπάνιο στην Ελλάδα. Το συναντούμε με τη μορφή Πογωνιά στο Ξηρόμερο της Αιτωλοακαρνανίας, και Πωγωνιανή βορείως των Ιωαννίνων, πάνω στα αλβανικά σύνορα. Ίσως να υπάρχουν και σ’ άλλους μικρότερης σημασίας τόπους, και φαίνεται λείψανο πανάρχαιο, από τον καιρό της σλάβικης παρουσίας στον Μοριά.
        Για την προέλευση της λέξης Μπογκό θα δανειστούμε όσα γράφει ο Π. Λούβαρις σχετικά με την προέλευση της λέξης μάγος. Σ’ ένα άρθρο του [1] διαβάζουμε:

«Κατά τας πλοίονας και πιθανωτέρας γνώμας, η λέξη μάγος εύρηται εν στενή συγγενία προς τον Σανσκρητικόν magh, το αρχαίoν Zενδικόν μεγ ή μαγ, εξ ου έλκουσι την καταγωγήν ο σφηνογραφικός όρος μαγούς, το ελληνικόν μέγα, το λατινικόν magis, το σλαβορωσικόν μόγικ και μόγουτσικ. Της ρίζης σημαινούσης: το μέγα, το έξοχον, το σεβαστόν κλπ.». Σ’ αυτά προσθέτουμε το αγγλοσαξωνικό big, που σημαίνει και αυτό μεγάλος, και τέλος το bog, που στα σημερινά σέρβικα σημαίνει θεός [2].

Από όλα αυτά θα μπορούσε να βγει η υπόθεση ότι είναι ενδεχόμενο το Μπογκό να είχε χρησιμοποιηθεί για να υποδηλώσει τον τόπο, όπου υπήρχε ιερόν θεού. Στον ίδιο χώρο χτίστηκε αργότερα κάποιο εκκλησάκι, όπως κατά κανόνα συνέβαινε, αλλά η ονομασία παρέμεινε. Άλλωστε και η Μπογόνιανη της Ηπείρου - εμείς την ωραιοποιήσαμε σε Πωγωνιανή - φαίνεται ότι για τον ίδιο λόγο οφείλει την προέλευση του ονόματός της σε σημαντικό ιερό του Αρείου Διός, που υπήρχε στη θέση όπου σήμερα εγείρεται ένα ωραιότατο μοναστήρι, η Μολυβδοσκέπαστος. Μάλιστα, σε κτητορική επιγραφή των μέσων χρόνων (1522), που διασώζεται μέσα στο ναό, οι «ανακαινισταί» κάτοικοι της περιοχής γράφονται «Μπογωνιανίται».
        Αυτά λοιπόν για το τοπωνύμιο της Τεγέας, εφόσον βέβαια δεν υπάρχουν άλλα.
        Η παρουσία των σλάβικων αυτών τοπωνυμίων στον Μοριά δεν πρέπει να κακοφαίνεται σε κανέναν. Εφ’ όσον οι Βούλγαροι δεν αλλάζουν το ελληνικότατο Σόφια και οι Γερμανοί το σλάβικο Berlin, δεν βλέπω σε τι μπορούν να χρησιμεύσουν οι άσκοπες μετονομασίες, που ενώ δεν προσφέρουν τίποτα, παρεμβάλλουν ένα πλήθος από εμπόδια στους μελλοντικούς ιστορικούς ερευνητές.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Π. Λουβάρεως, Οι μάγοι της αρχαιότητος και οι από Ανατολών Μάγοι, Ν. Σιών Α (1904), σ. 60.
2. Aleksandar Perić, Rečnik Srpskohrvatsko Francuski, Beograd Godina 1959, σ. 37.

[Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Αρκαδικά Νέα στις 6/9/1980].