Τάκης Μαύρος : Σλάβικα τοπωνυμικά στην Αργολίδα

Από τους Σλάβους εποικιστές, τους αρχαιότερους στην Πελοπόννησο στα Βυζαντινά χρόνια, παρέμειναν μερικά τοπωνύμια. Η παρουσία των Σλάβων αυτών βεβαιώνεται από τον 7ον αι. - μερικοί υποστηρίζουν και νωρίτερα. Ο αείμνηστος Σωκ. Κουγέας απεκάλυψε ότι κατά το «Χρονικό της Μονεμβασίας», με το οποίον άλλωστε συμφωνεί και σχετικό σχόλιο του Αρέθα, οι Σλάβοι εγκαταστάθηκαν από τον 6ον αι. στη δυτική Πελοπόννησο [1].
        Μακρινή ανάμνηση αυτής της παρουσίας στην Αργολίδα είναι τα εξής τοπωνύμια, χωρίς βέβαια να αποκλείεται η ύπαρξη και άλλων.

Βαρδουβά ή Μπαρντουβά. Μικροσυνοικισμός βορεινά του χωριού Πασά (σημερινό Ίναχος). Κατά τον Vasmer [2], η λέξη σημαίνει: λόφος, τύμβος. Πραγματικά, στο σημείο όπου ο συνοικισμός, το έδαφος παρουσιάζει μια μικρή έξαρση.

Βαρσέκα, ή Βασέρκα, ή Βραζέρκα [3], ή ακόμη Βρασέρκα. Όνομα μικρoσυνοικισμού που δεν υπάρχει πιά, νοτιοανατολικά του χωριού Πρίφτιανη (σημερινό Μοναστηράκι). Το τοπωνύμιο διασώθηκε στο όνομα της αρχαίας πηγής Ελευθέριον Ύδωρ και ενός μικρού μοναστηριού, της Παναγίας της Βρασέρκας, πού λειτουργεί ακόμη εκεί. Πιθανώς το «Βρασέρκα» να πρέπει να θεωρηθεί και αυτό σλάβικο, κάτι που να έχει σχέση με τα νερά. Η τοπική παράδοση διέσωσε, εκτός από τη σλάβικη ονομασία τής πηγής, και την πίστη στις ιαματικές ιδιότητες του νερού. Ακόμη σήμερα πιστεύουν ότι το «Ελευθέριον Ύδωρ» των αρχαίων διευκολύνει τους τοκετούς.

Μπέλεσι. Άνω Μπ. (σημερινό Κεφαλόβρυσο) και Κάτω Μπ. (σημερινό Λύρκεια). Πηγή Μπέλεσι αναφέρεται από τον Α. Μηλιαράκη στην Τροιζηνία [4]. Το τοπωνύμιο αναφέρεται επίσης από τον Vasmer στην Αργολίδα [5], στη Θεσσαλία, στην περιοχή Τρικάλων και Καρδίτσης [6], και όρος Μπέλεσι στη Μακεδονία [7]. Η λέξη belo είναι σλάβικη και σημαίνει λευκός [8], και beleti σημαίνει : ασπρίζω [9]. Επειδή στο Άνω Μπέλεσι υπάρχει πηγή με άφθονο νερό, θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι ενδέχεται Μπέλεσι να σήμαινε : πηγή όπου πλένουν, λευκαίνουν.

Πάνιτσα. Ονομασία του χείμαρρου Ίναχος [10, 11]. Ρanica στα σλάβικα λέγεται η λεκάνη [12].

Χαρβάτι (σημερινό Μυκήνες). Για το τοπωνύμιο αυτό, που θυμίζει εγκατάσταση Κροατών (Hrvat), έχουν γραφεί αρκετά από τον Γουΐλλιαμ Μύλλερ [13]. «Χιρβάται δε και Σκλαβούνοι σχεδόν έν και το αυτό εισίν έθνος» [14].

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Φ. Α. Κομπορόζου, Μεσαιωνικά τοπωνύμια (Βυζαντινά και Μεταβυζαντινά), Μεσσηνιακά Γράμματα 1967, σ. 361.
2. Μax Vasmer, Die Slaven in Griechenland, Berlin 1941, σ. 126.
3. Α. Μηλιαράκη, Γεωγραφία Πολιτική Αργολίδος και Κορινθίας, Αθήναι 1886, σ. 56.
4. Α. Μηλιαράκη, ό.π., σσ. 196, 199, 204.
5. Μax Vasmer, ό.π., σ. 127.
6. Μax Vasmer, ό.π., σ. 94.
7. Μax Vasmer, ό.π., σ. 117.
8. Ρerič Aleksandar P., Rečnik Srpskohrvatski - Francuski, Beograd 1959, σ. 24.
9. Perič, ό.π., σ. 25.
10. Μ. Vasmer, ό.π., σ. 13.
11. Α. Μηλιαράκης, ό.π., σ. 32.
12. Perič, ό.π., σ. 384.
13. Γουΐλλιαμ Μύλλερ, Περιοδεία εις την Πελοπόννησον, Νέος Ελληνομνήμων τόμ. 21 (1927), σσ. 197-198.
14. Αθαν. Κομνηνού Υψηλάντου, Τα μετά την Άλωσιν, εν Κωνσταντινουπόλει 1870, σ. 62.