Από τον καιρό που σοβαρότατοι γιατροί χρησιμοποιούσαν ζεματιστές αλεπούδες για την θεραπεία των ρευματισμών, έπειτα τα τσιμπήματα των μελισσών, την «κομπούχα», τα μπάνια τα ζεστά, όχι τα ζεστά αλλά τα κρύα, ούτε και αυτά αλλά τα λασπόλουτρα, ούτε και τα λασπόλουτρα αλλά τα μάλλινα ρούχα κλπ. κλπ., έχουν να αλλάξει τόσες φορές γνώμες, συμβουλές και συνταγές, που δεν ξέρει πια κανείς τι να πιστέψει από όσα του λένε.
Φίλος μου γιατρός μου έλεγε πως οι περισσότεροι άρρωστοι πεθαίνουν από δίψα! Πάντα κάποιος «κουράντες», κατά τη διάρκεια της θεραπείας που προηγήθηκε του μοιραίου τέλους, συνέστησε στον άρρωστο πρώτα να «κόψει το κρασί», έπειτα τις λεμονάδες, έπειτα το γάλα γιατί βλάπτει, και τέλος μόνο νερό και εκείνο «μόνο να βρέχουν τα χείλη του, γιατί αν του δώσουν να πιει θα πεθάνει». Και τελικά ο άρρωστος πεθαίνει οπωσδήποτε σκασμένος στη δίψα, θύμα και αυτός των φροντίδων της επιστήμης.
Αλλά η απάνθρωπη αυτή μεταχείριση των αρρώστων, με το πρόσχημα ότι εφαρμόζονται τα σύγχρονα δεδομένα της ιατρικής επιστήμης, έρχεται σε αντίθεση με τα διδάγματα και τους κανόνες που κατά καιρούς καθιέρωσε η Εκκλησία για τους πιστούς της και ιδιαίτερα για τους πιστότερους, τους μοναχούς. Και πιστεύει πως οι γιατροί θα πρέπει να ξανασκεφτούν αν είναι δικαιολογημένη η έχθρα που δείχνουν για το κρασί.
Ας δούμε τώρα ποια είναι η στάση της εκκλησίας στο επίμαχο αυτό θέμα. Όταν ρωτήθηκε ο Λουκάς Χρυσοβέργης, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως (1156-1169) από μια κυρία του περιβάλλοντός του περί του πώς πρέπει να κρατάει τις νηστείες, απάντησε εμμέτρως. Το ποίημα είναι μακρύ και από αυτό σημειώνω μόνο τους στίχους, που μπορεί να ενδιαφέρουν · γράφει λοιπόν :
«… Οι θείοι γαρ απόστολοι εν ταύταις ταις ημέραις(δηλαδή Τετάρτη και Παρασκευή)ωσαύτως και οι μετ’ αυτούς μακαριστοί πατέρεςακρίβειαν ορίζουσιν όντως ηκριβωμένην,άρτω και μόνω τρέφεσθαι, αλάτι και λαχάνοιςύδωρ το πόμα πίνειν δε μόνον μεμονωμένονει μη που δι’ ασθένειαν τις αδυνάτως έχωνοίνω ολίγω χρήσαιτω δια την αρρωστίαν …»
Αυτά για τους κοσμικούς και μάλιστα για «κυρίες». Ας ιδούμε τώρα τι ίσχυε για τους μοναχούς. Όσοι από τους αναγνώστες έχουν επισκεφθεί το μοναστήρι του Μεγάλου Σπηλαίου ή τη Μονή Βαρλαάμ στα Μετέωρα, θα θυμούνται το σεμνό ύφος συγκρατημένης υπερηφάνειας, με το οποίο ο εκάστοτε «αρχοντάρης» τους είχε δείξει τα τεράστια «βαγένια», τους θησαυρούς αυτούς των μοναστηριών.
Το βαγένι στη Μονή Βαρλαάμ, στα Μετέωρα.
Πηγή: Επιτοίχιο ημερολόγιο 2024, Μετέωρα - Μονή Βαρλαάμ
Και καλά για το Μέγα Σπήλαιο, ήταν ανέκαθεν μοναστήρι με πολυάριθμο προσωπικό και μεγάλο αριθμό διερχομένων και προσκυνητών, αλλά στη Μονή Βαρλαάμ; Για ποιους άραγε να προοριζόντουσαν οι τεράστιες εκείνες ποσότητες κρασιού;
Την απάντηση στα ερωτήματα αυτά δίνει το «τυπικό» της Μονής Μάμαντος της Κωνσταντινουπόλεως. Γιατί το θέμα έχει απασχολήσει πολύ τους διάφορους «κτήτορες» και ηγούμενους και φροντίζοντας για την εύρυθμη λειτουργία των μονών τους καθιέρωσαν στα «τυπικά» τους – τους κανονισμούς εσωτερικής λειτουργίας - και την ποσότητα κρασιού που δικαιούται ο κάθε μοναχός, έτσι ώστε να αποφεύγονται αντεγκλήσεις και μεροληπτικές παροχές. Η ποσότητα κρασιού, στην οποία είχε δικαίωμα ημερησίως ο κάθε μοναχός, λεγόταν «κρασοβόλιον», ήταν δε συνήθως ένα «εξάγιον», περίπου μια οκά.
Βέβαια, η «μπέβα» δεν έτυχε ποτέ των ευλογιών της επίσημης εκκλησίας. Συνήθως την κατεδίκαζε. Αλλά καμιά φορά αναγκαζόταν να κάνει συμβιβασμούς. Και να τι γράφει το «τυπικόν» της Μονής του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Μάμαντος, που αναφέραμε παραπάνω, καθορίζοντας τα της πρώτης μεγάλης νηστείας:
«…ταις μέντοι εξής ημέραις της αυτής εβδομάδος και τραπέζης επιμεληταίον και βρώσης μεταληπτέον, ήτις δει έσται δι’ οσπρίων διαβρόχων ύδατι και ωμών ίσως λαχάνων και οπωρών · το δε πόμα οίνος κρασοβολίου το ήμισυ».
Και εξηγεί τον λόγο:
«Ολιγοστών γαρ όντων των ψαλλόντων και της ακολουθίας μεγάλης ούσης, εάν υδροποτώσιν, ούτε γεγωνότερον δύναντ’ αν ψάλλειν, ούτε μην των γονάτων συνεχή κλίσιν ευμαρέστερον ποιείν και δια τούτο χρεία μετρίας συγκαταβάσεως καν και παρά τον όσον των θείων κανόνων εστί».
Προκειμένου, δηλαδή, να μην μπορούν οι μοναχοί να ψάλλουν δυνατά και να μην μπορούν να κάνουν τις πρέπουσες μετάνοιες, προτιμήθηκε να τους παραχωρείται ένα κιλό κρασί περίπου την ημέρα, καθ’ όλη τη διάρκεια της νηστείας.
Βέβαια, μετά το πέρας της νηστείας, όλα ερχόντουσαν πάλι στη θέση τους. Και το κρασοβόλιον εις ολόκληρον το εξάγιον.
Εκτός όμως από την εκκλησία, και ο λαός είχε διαφορετικές διαιτολογικές αντιλήψεις από τους σημερινούς γιατρούς, και το να μην έχει κανείς τις αποθήκες του κρασί εθεωρείτο ένδειξη φτώχειας και ήταν λόγος και αφορμή να του κολλήσουν το παρατσούκλι «άνοινος». Το επίθετο αυτό, με «οι», το συναντούμε σε κεφαλονίτικη οικογένεια, πιθανώς προγόνους των μεταγενέστερων Άννινων, από το 1294 [1].
ΥΓ. Ευχαριστώ και πάλι τη φοιτήτρια της Φιλολογία δεσποινίδα Φ[ωτεινή] Σ[ιγριμή] για την καλοσύνη που είχε να με διευκολύνει στο Λεξικό της Ακαδημίας.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ
1. Πρακτικό της εκκλησίας της Κεφαλληνίας, στο: Miklosich-Müller, Acta et Dipl., τόμ. V, σσ. 16-67.
Βέβαια, μετά το πέρας της νηστείας, όλα ερχόντουσαν πάλι στη θέση τους. Και το κρασοβόλιον εις ολόκληρον το εξάγιον.
Εκτός όμως από την εκκλησία, και ο λαός είχε διαφορετικές διαιτολογικές αντιλήψεις από τους σημερινούς γιατρούς, και το να μην έχει κανείς τις αποθήκες του κρασί εθεωρείτο ένδειξη φτώχειας και ήταν λόγος και αφορμή να του κολλήσουν το παρατσούκλι «άνοινος». Το επίθετο αυτό, με «οι», το συναντούμε σε κεφαλονίτικη οικογένεια, πιθανώς προγόνους των μεταγενέστερων Άννινων, από το 1294 [1].
ΥΓ. Ευχαριστώ και πάλι τη φοιτήτρια της Φιλολογία δεσποινίδα Φ[ωτεινή] Σ[ιγριμή] για την καλοσύνη που είχε να με διευκολύνει στο Λεξικό της Ακαδημίας.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ
1. Πρακτικό της εκκλησίας της Κεφαλληνίας, στο: Miklosich-Müller, Acta et Dipl., τόμ. V, σσ. 16-67.
[Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα του Άργους Αναγέννηση στις 6/4/1977].
%20recto.jpg)
%20recto.jpg)
No comments:
Post a Comment