Τάκης Μαύρος : Η αντίσταση στα χρόνια της Ενετοκρατίας (α)

Για την αντίσταση του Ελληνικού λαού εναντίον του Τούρκου κατακτητή, σε όλη τη διάρκεια των 400 χρονών που κράτησε η παρουσία του εδώ στην Πελοπόννησο, έχουν γραφτεί ικανά. Για την περίοδο, όμως, της Ενετοκρατίας, ή καλύτερα των δύο Ενετοκρατιών, ίσως έχουν γραφτεί λιγότερα.
     Θεωρητικά ηπιότερη η δεύτερη από την πρώτη, δεν έπαυε να είναι μια «κατοχή». Μόνο η παρουσία του Βενετού κατακτητή, και χωρίς τα σκληρά φορολογικά και άλλα καταπιεστικά μέτρα, ήταν αρκετή για να οδηγήσει τους πιο θαρραλέους από τους νέους της εποχής «να βγουν στο κλαρί», όπως έλεγαν τότε, ή «να περάσουν στην παρανομία», όπως λέγεται σήμερα. Αυτό, βέβαια, δεν ήταν πάντα εύκολο να γίνει, αλλά από το ίδιο το έγγραφο που δημοσιεύεται [παρακάτω], αλλά κι από άλλα φαίνεται πως κάθε φορά, που μπορούσαν οι Έλληνες να αποτινάξουν τον ζυγό, το έκαναν, και μάλιστα όχι μεμονωμένα άτομα αλλά ολόκληρα χωριά, δημιουργώντας έτσι τα φυτώρια της «κλεφτουριάς», στα οποία αργότερα η Ελλάδα θα χρωστούσε τόσα πολλά για την απελευθέρωση της.
     Μια τέτοια περίπτωση δημοσιεύεται στην συνέχεια, ένα απόσπασμα μεταφρασμένο από ένα έγγραφο του Marco Loredan, Provveditore General in Morea (: γενικού στρατιωτικού διοικητή Πελοποννήσου, θα λέγαμε σήμερα), γραμμένο από τη Μεθώνη τον Σεπτέμβριο του 1711 [*]:

«…όπως ανέφερα ήδη, άφησα στην Εξοχότητά σας τον Μοριά σε πλήρη ησυχία και ηρεμία. Στη Μεσσηνία είχε διαταραχθεί σοβαρά το εμπόριο (η επικοινωνία) των χωρικών του Ίσαρη, Μπάστα, Enocovi (Εγκοπή ;), οι οποίοι προστατευόμενοι από την απροσπέλαστη τοποθεσία όπου βρίσκονται τα χωριά τους σε ασφάλεια και κάλυψη (προστασία), αποτολμούν να διαπράττουν συνεχείς ληστείες. Για να σταματήσω την αδικοπραγία αυτών, φρόντισα να αφαιρέσω από τη ζωή τους αρχηγούς, που φάνηκε να αποτελούσαν τον σπόρο για μεγαλύτερα εγκλήματα, αλλά η σφαγή τους δεν χρησίμευσε γιατί η θρασύτητα παρέμεινε (συνεχίστηκε) από τους οπαδούς. Γι' αυτό, λοιπόν, υποχρεώθηκε η Υπηρεσία να χρησιμοποιήσει πιο αποτελεσματικό και αποφασιστικό μέτρο για να καταστείλει το κακό.
     Έβαλα και έκαψαν και κατεδάφισαν τα σπίτια τους και μ’ αυτό (τον τρόπο) επέτυχα να τους συγκεντρώσω για να μεταφέρω την εγκατάστασή τους σε συνοικισμούς διασκορπισμένους στην πεδιάδα της Καρύταινας, με το σκοπό να μην μπορέσουν πια να καλύπτουν τους κακοποιούς και ν’ αποφεύγουν τις τιμωρίες. Στο Κασίμι, που βρίσκεται στο κέντρο αυτής της πεδιάδας, εγκατέστησα εξ άλλου τον καταυλισμό μιας από τις ίλες του ιππικού για να τους επιβλέπουν, και μέχρις ώρας όλοι ζουν σε υποταγή και πειθαρχία.
     Αν και είναι εφοδιασμένοι για την συντήρησή τους με χωράφια σ' αυτόν τον κάμπο, σε ανταλλαγή εκείνων που υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν κατά την αποχώρησή τους από τα προαναφερθέντα χωριά, παρ’ όλα αυτά μπορεί να θεωρείται βέβαιο (ότι υπάρχει) μέσα τους η φυσική επιθυμία να επανεγκατασταθούν στα παλιά τους σπίτια, και γι' αυτό θα είναι αναγκαία όλη η προσοχή για να αποτραπεί αυτή η προσπάθειά τους (το σχέδιο τους), όταν θα εκδηλωθεί, γιατί αν τους επιτραπεί η επιστροφή, είναι πέρα από κάθε αμφιβολία ότι θα επαναλάβουν την αρχική ληστρική τους δράση. Με τον ίδιο σκοπό να συγκρατήσω τους χωρικούς του Soliman (Σολυμοχώρια ;), φυγόδικους και επικίνδυνους όχι μόνο στους γείτονές τους αλλά ακόμη και σε πιο μακρινές περιοχές, εγκατέστησα επίσης στο χωριό τους τον καταυλισμό μιας άλλης ίλης ιππικού.
     Από τα πρώτα χρόνια κάθε περιοχή συντηρούσε μιαν ομάδα (Capitano : αγροφύλακες, μεϊντάνιδες), που είχε υποχρέωση να επιτηρεί και να είναι υπεύθυνη για κάθε συμβάν (risponder d’ogni frutto), αλλά (επειδή) με την πάροδο του χρόνου εκφυλίστηκε το μέτρο, (και) κατάντησαν από προστάτες σε καταπίεση και βάρος, εξαιρέθηκε (αποσύρθηκε) και εγκαταλείφθηκε αυτό το μέτρο (impiego), και σε κάθε χωριό παραμένει η υποχρέωση να επιβλέπει την ασφάλεια των συνόρων του. Θα ήταν αυτό το πιο αποτελεσματικό μέσον, αν οι χωρικοί είχαν θάρρος και διάθεση να καταδιώξουν και να αποκλείσουν (fermar) τους κακοποιούς, αλλά όντως πνεύματος δειλού δεν εκτέθηκαν σε κίνδυνο, και τις περισσότερες φορές αυτοί οι ίδιοι παρέχουν τροφές και καταφύγιο.
      Εφάρμοσα γι' αυτό σε κάποια περιοχή περισσότερο εκτεθειμένη στις βιαιοπραγίες, ανανεωμένη την προλεχθείσα Υπηρεσία με τον τίτλο των Φυλάκων των Οδών. Δεν μπορούσα να εμποδίσω τη λειτουργία τους, γιατί οι ίδιες οι Κοινότητες (Communi) έδειξαν ζωηρή επιθυμία να συνεχιστεί με δική τους επιβάρυνση, αποβλέποντας πιθανόν, ή πιο διακριτικά ή απευθείας, στο αξίωμα τους.
     Κατ’ εμέ, θεωρώ μέσον αρκετά αποτελεσματικό για να διατηρηθεί ήσυχη η χώρα, την χρησιμοποίηση της αυστηρότητας κατά των κακοποιών. Έτσι έκαμα και με την τιμωρία των ολίγων, προφύλαξα την περιουσία των πολλών, αλλά καταντάει (να γίνεται) δύσκολο το έργο για την Υπηρεσία, όταν χρησιμοποιεί με αυστηρότητα την αρχή να κρατά υπό το κράτος του Νόμου τους κακοποιούς.
…
     Μου μένει στο τέλος να παρακαλέσω την Καλωσύνη της Εξοχότητάς σας να δεχτεί να θεωρήσει αυτές τις ταπεινότατες πληροφορίες μου ως μαρτυρία του ζήλου μου, και του μοναδικά αδιασάλευτου σεβασμού μου, που θα επιδεικνύω πάντα προς την περιφανή υπόληψή της. Εφ’ ω και φιλώ ευσεβάστως τα χέρια της.

Μεθώνη την 20 Σεπτεμβρίου 1711
Ταπεινότατος, λίαν αφοσιωμένος και καταϋποχρεωμένος υπηρέτης
Marco Loredan Γενικός Προβλεπτής

     Αλλά η αντίσταση δεν περιοριζόταν μόνο στα Σολυμοχώρια και του Ίσαρη. Πολύ είχαν απασχολήσει τις Βενετσιάνικες Αρχές του Ναυπλίου και οι γείτονές μας Κρανιδιώτες, οι οποίοι χάρις στον ανεξάρτητο χαρακτήρα τους κατάφερναν να κρατούν μακριά τους Βενετσιάνους εισπράκτορες και αργότερα να εμπνέουν σεβασμό στους Τούρκους. Πολλές χρήσιμες πληροφορίες μας δίνει ο Κων. Σάθας στα Μνημεία της Ελληνικής Ιστορίας, και για την περίοδο της Τουρκοκρατίας το Αρχείο της Ύδρας. Αλλά περί αυτών ίσως άλλοτε.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[*] Το απόσπασμα έχει ληφθεί από την Copia d’informatione scritta dall’Illmo et Eccelmo Sigr Marco Loredan, Provveditore General delle Armi in Regno all’ Illmo et Eccellmo Sig. AntonioLoredan suo Succesore : Σπύρ. Λάμπρου, Εκθέσεις των Βενετών Προνοητών της Πελοποννήσου εκ των εν Βενετία Αρχείων εκδιδόμεναι, ΔΙΕΕ 5 (1900), σσ. 715 – 735.

[Δημοσιεύτηκε στο Δελτίο του Τοπικού Ιστορικού Αρχείου Ναυπλίου, τεύχ. 5 (Οκτώβριος 1988), σσ. 78-79].