Τάκης Μαύρος : Τοπωνυμικά [Αρκαδίας] : Μπογκό

Ανηφορίζοντας από το Άστρος για την Τρίπολη, μόλις βγούμε στον κάμπο της Τεγέας, και πριν φτάσουμε στις Ρίζες, είναι κάτι σπιτάκια πάνω στο δρόμο. Εκεί, αν ρωτήσουμε, θα μας υποδείξουν ένα σημείο, κάτι σαν ένα χαμηλό βραχώδες εξόγκωμα, που λέγεται Μπογκό ή Μπογκός, και στην κορυφή του οποίου μόλις διακρίνονται ανάμεσα στα πουρνάρια θεμέλια από κάποιο μικρό κτίριο, ίσως εκκλησάκι γιατί διακρίνεται και κάτι που μοιάζει με θεμέλιο αψίδας ιερού.
        Το τοπωνύμιο δεν είναι σπάνιο στην Ελλάδα. Το συναντούμε με τη μορφή Πογωνιά στο Ξηρόμερο της Αιτωλοακαρνανίας, και Πωγωνιανή βορείως των Ιωαννίνων, πάνω στα αλβανικά σύνορα. Ίσως να υπάρχουν και σ’ άλλους μικρότερης σημασίας τόπους, και φαίνεται λείψανο πανάρχαιο, από τον καιρό της σλάβικης παρουσίας στον Μοριά.
        Για την προέλευση της λέξης Μπογκό θα δανειστούμε όσα γράφει ο Π. Λούβαρις σχετικά με την προέλευση της λέξης μάγος. Σ’ ένα άρθρο του [1] διαβάζουμε:

«Κατά τας πλοίονας και πιθανωτέρας γνώμας, η λέξη μάγος εύρηται εν στενή συγγενία προς τον Σανσκρητικόν magh, το αρχαίoν Zενδικόν μεγ ή μαγ, εξ ου έλκουσι την καταγωγήν ο σφηνογραφικός όρος μαγούς, το ελληνικόν μέγα, το λατινικόν magis, το σλαβορωσικόν μόγικ και μόγουτσικ. Της ρίζης σημαινούσης: το μέγα, το έξοχον, το σεβαστόν κλπ.». Σ’ αυτά προσθέτουμε το αγγλοσαξωνικό big, που σημαίνει και αυτό μεγάλος, και τέλος το bog, που στα σημερινά σέρβικα σημαίνει θεός [2].

Από όλα αυτά θα μπορούσε να βγει η υπόθεση ότι είναι ενδεχόμενο το Μπογκό να είχε χρησιμοποιηθεί για να υποδηλώσει τον τόπο, όπου υπήρχε ιερόν θεού. Στον ίδιο χώρο χτίστηκε αργότερα κάποιο εκκλησάκι, όπως κατά κανόνα συνέβαινε, αλλά η ονομασία παρέμεινε. Άλλωστε και η Μπογόνιανη της Ηπείρου - εμείς την ωραιοποιήσαμε σε Πωγωνιανή - φαίνεται ότι για τον ίδιο λόγο οφείλει την προέλευση του ονόματός της σε σημαντικό ιερό του Αρείου Διός, που υπήρχε στη θέση όπου σήμερα εγείρεται ένα ωραιότατο μοναστήρι, η Μολυβδοσκέπαστος. Μάλιστα, σε κτητορική επιγραφή των μέσων χρόνων (1522), που διασώζεται μέσα στο ναό, οι «ανακαινισταί» κάτοικοι της περιοχής γράφονται «Μπογωνιανίται».
        Αυτά λοιπόν για το τοπωνύμιο της Τεγέας, εφόσον βέβαια δεν υπάρχουν άλλα.
        Η παρουσία των σλάβικων αυτών τοπωνυμίων στον Μοριά δεν πρέπει να κακοφαίνεται σε κανέναν. Εφ’ όσον οι Βούλγαροι δεν αλλάζουν το ελληνικότατο Σόφια και οι Γερμανοί το σλάβικο Berlin, δεν βλέπω σε τι μπορούν να χρησιμεύσουν οι άσκοπες μετονομασίες, που ενώ δεν προσφέρουν τίποτα, παρεμβάλλουν ένα πλήθος από εμπόδια στους μελλοντικούς ιστορικούς ερευνητές.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Π. Λουβάρεως, Οι μάγοι της αρχαιότητος και οι από Ανατολών Μάγοι, Ν. Σιών Α (1904), σ. 60.
2. Aleksandar Perić, Rečnik Srpskohrvatsko Francuski, Beograd Godina 1959, σ. 37.

[Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Αρκαδικά Νέα στις 6/9/1980].

Τάκης Μαύρος : Ο Ο.Τ.Ε. στα χρόνια του Βυζαντίου

Το πρόβλημα της σύντομης [ταχείας] μετάδοσης των πληροφοριών, και μάλιστα από μεγάλες αποστάσεις, πάντα απασχόλησε όλους τους λαούς και φυσικά και τους Βυζαντινούς. Δεν τους λέω προγόνους μας, αν και ήσαν, γιατί και εκείνοι δεν μας χώνευαν εμάς τους Πελοποννήσιους και μας αποκαλούσαν «οι κάτω του Ισθμού πονηροί». 

        Πολλά σχέδια είχαν υποδειχτεί, τότε, για την οργάνωση των διαβιβάσεων, όπως θα λέγαμε σήμερα, και πολλά από αυτά δοκιμάστηκαν, άλλα με περισσότερη και άλλα με λιγότερη επιτυχία. Ένα από αυτά ήταν και εκείνο, που είχε υποδείξει ο Λέων ο φιλόσοφος, ο Θεσσαλονίκης.
        Αυτός, λοιπόν, ο Λέων είχε συμβουλεύσει τον αυτοκράτορα Θεόφιλο (829-842) να κατασκευάσει δυο ρολόγια όμοια. Σε κάθε ώρα είχε δοθεί μια ορισμένη σημασία: «…την πρώτην ώραν ει εκδρομή Σαρακινών γέγονεν, την β’ ει πόλεμος, την γ’ ει εμπρησμός, την δ’ ει άλλο τι, και εις τας λοιπάς ομοίως». Το ένα από τα ρολόγια αυτά έπρεπε να τοποθετηθεί στο φρούριο της Ταρσού της Κιλικίας, και το δεύτερο στην Κωνσταντινούπολη. Όταν θα συνέβαινε κάποια από τις δώδεκα «υποθέσεις», άναβαν μια φωτιά «εν τη ώρα εν ή η υπόθεσις γέγονεν» και έβλεπαν την φωτιά οι φρουροί του οχυρού του Λούλου, θα άναβαν αμέσως δεύτερη. Έτσι το φως θα το έβλεπαν οι φρουροί του βουνού της Αργαίας, από εκεί της Σάμου, κατόπιν του Αίγιλου, του Κύριζου που είναι στον Μάμαντα, κατόπιν στον Μώκιλο, από όπου θα το έβλεπαν οι φρουροί του βουνού του Αγίου Αυξεντίου, και με τον ίδιο τρόπο θα το μετέδιδαν στους εντεταλμένους σκοπούς, που επαγρυπνούσαν στον Φάρο των Ανακτόρων, και έτσι το εν Συρία γεγονός «εν βραχύ εποίει φανερόν».

Χάρτης της αλυσίδας φρυκτωριών που συνέδεαν 

την Κωνσταντινούπολη με τις Κιλίκιες Πύλες (πηγή)

        Αν, λοιπόν, [όσα] γράφει ο Συμεών Μάγιστρος στη «Χρονογραφία» του είναι αληθινά, τότε θα πρέπει να δεχτούμε ότι και το πρακτορείο Reuter έχει βυζαντινή προέλευση.

[Δημοσιεύτηκε σε μια εφημερίδα του Άργους τη δεκαετία 1970-1980].