Τάκης Μαύρος : Το «ομόλογο» του Ζωνίτσα

Τις δυσκολίες που συνάντησε η Ελληνική γεωργία στα πρώτα χρόνια μετά τον απελευθερωτικό αγώνα του 1821 είναι δύσκολο να τις φανταστούμε σήμερα.
        Αδυναμίες εδαφολογικές, μετεωρολογικές αναποδιές, έλλειψη γνώσεων, πληροφοριών και μέσων, αντίξοες κοινωνικές συνθήκες, ληστεία, αντεκδικήσεις, προβλήματα υγείας, έλλειψη γιατρών και φαρμάκων, έτσι που μικρές κι ασήμαντες αρρώστιες έπαιρναν τότε διαστάσεις θεϊκής κατάρας, αποτελούσαν το συνηθισμένο περιβάλλον μέσα στο οποίο έπρεπε να ζήσει και να δημιουργήσει ο Έλληνας αγρότης.
        Πάνω σ όλα αυτά να προστεθεί και η άγρια εκμετάλλευση, που έπρεπε ν’ αντιμετωπίσει, όταν ερχόταν η ώρα να πουλήσει την παραγωγή του, που οι ανάγκες και η έλλειψη αποθηκευτικών χώρων καθιστούσε υποχρεωτική ή όταν για κάποιο σοβαρότατο και επείγοντα λόγο έπρεπε να δανειστεί χρήματα.
        Ένα «ομόλογο», ένα έγγραφο τέτοιου δανεισμού παρατίθεται εν συνεχεία, έτσι όπως διασώθηκε στο Αρχείο Περράκη [στο Ναύπλιο].

Αριθμ. 10605. Εν ονόματι του Βασιλέως της Ελλάδος Όθωνος
Ο συμβολαιογράφος Ναυπλίας

Ναύπλιο, εν τω εις την επί της οδού Όθωνος υπ’ αριθμ. 12 οικίαν του Δημητρίου Μ. Σμυρναίου συμβολαιογραφείω, ενώπιον εμού του συμβολαιογράφου Ναυπλίας Αναστασίου Κ. Ελαιώνος και των προσληφθέντων μαρτύρων κυρίων Κωνσταντίνου Π. Ζαρβάνου και Θεοδώρου Π. Ζαρβάνου αμφοτέρων εμπόρων κατοίκων Ναυπλίας, γνωστών μου και μη υπαγομένων εις εξαίρεσιν, ενεφανίσθησαν ο κύριος Αναστάσιος Ζωνίτσας κάτοικος Λιμνών γεωργοποιμήν, και ο κύριος Κωνσταντίνος Φαρμακόπουλος δικηγόρος κάτοικος Ναυπλίας, γνωστοί μου αμφότεροι, και ωμολόγησαν ότι επώλησε προς τον κύριον Κων. Φαρμακόπουλον ο πρώτος, πρόβατα θήλεα 12, ήτοι εξ δευτερόγεννα και εξ πρωτόγεννα. εις υγιά κατάστασιν, δια δραχμάς αργυράς εκατόν τας οποίας έλαβεν ως ωμολόγησεν εις μετρητά ο ειρημένος Ζωνίτσας και από τούδε και εις το εξής των προβάτων τούτων η κυριώτης και κατοχή μεταβιβάζεται εις τον αγοραστήν των, όστις αφίνει ταύτα υπό την φύλαξιν και επιτήρησιν του ειρημένου Ζωνίτσα αναδεχομένου να τα φυλάττη και νέμεται δια τρία ολόκληρα έτη ως σιδηροκέφαλα, επί συμφωνία του να αποδίδει καθ’ έκαστον έτος και κατά τους μήνας Απρίλιον και Μάιον ανά δώδεκα οκάδας καθαρόν βούτυρον, και ανά ένα αρνίον εις τον ιδιοκτήτην, και εν ελλείψει τούτων, να τα πληρώνη το μεν βούτηρον προς δραχμάς τρεις εκάστην οκά, το δε αρνίον προς δραχμάς εξ, μετά δε την παρέλευσιν της τριετούς των εκμισθώσεως, εάν δεν συμφωνήσουν να εξακολουθήση και δι’ άλλον ακόμη καιρόν η σιδηρά των αύτη μίσθωσις, να παραδίδη τα δώδεκα ταύτα πρόβατα κατά την αυτήν ηλικίαν και υγιά κατάστασιν και εν ελλείψει των να του τα πληρώνη προς δραχμάς δέκα έκαστον. Και προς ασφάλειαν δε της ακριβούς εκπληρώσεως της συμφωνίας των ταύτης, δίδει το δικαίωμα εις τον ιδιοκτήτην των προβάτων τούτων ο ειρημένος Ζωνίτσας, να εγγράψη πρώτην υποθήκην επί δύο στρεμμάτων παλαιού μέτρου ιδιοκτήτου χωραφίου Γιουρτίου λεγομένου, κειμένου εντός του χωριού Λιμνών του δήμου Μηδείας και γειτνιαζομένου ανατολικώς με δημόσιον δρόμον, δυτικώς με την οικίαν Μπουλούκου, αρκτικώς με Μίχον Σβίγκον, και μεσημβρινώς με Θανάσην Μουλούχον. Και προς πίστωσιν γέγονε το συμβόλαιον τούτο την δεκάτην ογδόην του μηνός Σεπτεμβρίου του έτους χιλιοστού ογδόου. Ημέραν Σαββάτου κλπ.

(υπογραφαί)

        Καθώς καταλαβαίνει ο αναγνώστης, ο δικηγόρος Κωνσταντίνος Φαρμακόπουλος δεν ήταν ποτέ δυνατόν να αγοράσει πρόβατα. Πρόκειται για μια συνηθισμένη τότε μορφή δανεισμού, την «εξώνηση».
        Ένας απλός λογαριασμός μας δείχνει πως ο Αναστάσιος Ζωνίτσας, τον πρώτο χρόνο του δανείου, που στην πραγματικότητα ήταν μόνο 6 μήνες, επλήρωσε για τόκο των 100 δραχμών:

12 οκάδες βούτυρο                   Χ 3 δρχ = 36 δρχ
1 αρνί                                             Χ 6 δρχ = 6 δρχ
-----------------------------------------------
Σύνολο                                                           42 δρχ

Σ’ αυτό να προστεθεί το ποσοστό
από τις προβατίνες, που
οπωσδήποτε ψοφούσαν το
χειμώνα και που ποτέ δεν
έπεφτε κάτω από 20%:

2                                                   Χ 10 δρχ = 20 δρχ

Τα συμβολαιογραφικά έξοδα
δυο συμβολαίων:

2                                                      Χ 2 δρχ = 4 δρχ
------------------------------------------
Σύνολο τόκος για τους έξι πρώτους μήνες δραχμές 66, που μας κάνει ετήσιο τόκο 66 Χ 2 = 132% !
        

        Από το δράμα αυτό, που παίχτηκε «εν ονόματι του Βασιλέως Όθωνος» στο Ναύπλιο το 1848, ένα έμεινε για να μας το θυμίζει: το όνομα ενός δρόμου, η οδός «Φαρμακοπούλων», που οι άλλοι Φαρμακόπουλοι του Ναυπλίου έδωσαν για να τιμήσουν την αξιόλογη εκείνη οικογένεια.

[Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα του Άργους Αναγέννηση στις 22/7/1984].

Τάκης Μαύρος : Τα «κούντουρα»

Όταν πάμε να κάνουμε κάτι και διαπιστώνουμε ότι άλλα περιμέναμε να βρούμε και άλλα βρίσκουμε λέμε, ιδίως όταν τα πράγματα είναι πιο δυσάρεστα απ' όσο φανταζόμαστε, ότι: «τα βρήκαμε κούντουρα». Τι σημαίνει αυτό το «κούντουρα»; Κι από πού να προέρχεται;
        Μιαν ερμηνεία και που φαίνεται να ευσταθεί είναι αυτή που έδωσε ο Μιχ. Ψελλός, ένας Βυζαντινός σοφός του 11ου αι. Γράφει λοιπόν αυτός ότι τότε, για τις επικοινωνίες από τόπο σε τόπο, χρησιμοποιούσαν τους ταχυδρομικούς σταθμούς, τα χάνια. Εκεί οι ταξιδιώτες εύρισκαν άλογα, τα οποία μπορούσαν να νοικιάσουν για να κάνουν τη διαδρομή που ήθελαν, και που συνήθως δεν υπερέβαινε τα 50 χιλιόμετρα, να τα παραδώσουν στον εκεί ταχυδρομικό σταθμό, να νοικιάσουν άλλα και έτσι να συνεχίσουν. Τα άλογα αυτά, τα «δημόσια» όπως τα έλεγαν και για να ξεχωρίζουν από τα άλλα, αλλά και για λόγους καθαριότητας ίσως ακόμα και γιατί, όταν το χειμώνα έκανε παγωνιά, σχηματίζονταν κρύσταλλοι στην ουρά τους και τους πλήγωναν τα πόδια τους, είχαν την ουρά τους κομμένη κοντή, ήσαν δηλαδή «κοντ' ουρά», ή «κούντουρα».
Επειδή κατά κανόνα οι ενοικιαστές κακομεταχειρίζονταν τα ζώα, αυτά ήσαν αδύνατα και κακομοίρικα. Έτσι, μεταξύ Αθηνών και Θηβών υπήρχαν τέτοια χάνια, εκεί που ακόμα σήμερα η τοποθεσία λέγεται «Παλιοκούντουρα». Εκεί, όπως μου διηγιόταν ο πατέρας μου, η ταχυδρομική άμαξα «άλλαζε άλογα» για να συνεχίσει το ταξίδι της μέχρι τη Θήβα.
        Εκτός όμως από τα «παλιοκούντουρα», υπάρχει και το επώνυμο Κουντουριώτης, που προφανώς σημαίνει τον καταγόμενο από τα Κούντουρα ή τον ασχολούμενο με τα «κοντ' ουρά», με τα ταχυδρομικά δηλαδή άλογα.
        Και μην ξεχνούμε ότι η οικογένεια αυτή δεν είναι ντόπια Υδραίικη, αλλά έχει πάει εκεί από κάποιο χωριό της Μεσσηνίας ή της Μεγαλουπόλεως, όπου και το τοπωνύμιο Κούντουρα.
        Τέτοιοι σταθμοί, με άλογα «κοντ' ουρά» μνημονεύονται από τον καιρό του Αγίου Κωνσταντίνου, τον 4ο αιώνα, αλλά ασφαλώς θα υπήρχαν και πολύ παλιότερα. Ένας τέτοιος σταθμός φαίνεται ότι ήταν και οι σημερινοί στρατώνες του Καποδίστρια στο Άργος. Το κτίριο αυτό πιθανόν να έγινε κατά την περίοδο της πρώτης Τουρκοκρατίας. Τότε που οι Τούρκοι οργάνωσαν τον Μοριά που μόλις είχαν κατακτήσει. Τότε, το 1467, επιδιόρθωσαν το φρούριο του Άργους και οργάνωσαν και τις επικοινωνίες μέσα στην επανακατακτημένη χώρα. Αργότερα, οι Βενετσιάνοι, μετά το 1685, δεν έδειξαν να ενδιαφέρονται για τις χερσαίες επικοινωνίες · εκείνους τους ενδιέφεραν τα λιμάνια και η ελευθερία της ναυσιπλοΐας.
        Στη δεύτερη Τουρκοκρατία, μετά το 1715, η Τουρκία είχε ν’ αντιμετωπίσει ένα πλήθος από εσωτερικά και εξωτερικά προβλήματα και χωρίς βέβαια ν’ αποκλείεται και το αντίθετο φαίνεται μάλλον απίθανο να χτίστηκαν τότε οι Στρατώνες, το Μεντζίλ Χανέ, όπως το έλεγαν. Θα υπήρχε κάποια μνεία, κάτι θα είχε περισωθεί. Το μόνο που ξέρουμε με βεβαιότητα είναι ότι όταν πέρασε ο Pouqueville από το Άργος το 1805 είδε ένα τέτοιο σταθμό με 40 άλογα. Προφανώς πρόκειται για τους σημερινούς Στρατώνες, γιατί άλλο τέτοιο μεγάλο κτίριο, που να χωράει 40 άλογα και τις τροφές τους δεν υπήρχε τότε στο Άργος.
        Η διαμόρφωση του κτιρίου φαίνεται πως ήταν έτσι όπως την βλέπουμε και σήμερα. Στο ισόγειο τα ζώα και στον όροφο αποθήκες για τις τροφές και θάλαμοι, όπου μπορούσαν να διανυκτερεύσουν οι ταξιδιώτες. Στο κέντρο υπήρχε ένα πηγάδι. Το πρόλαβα με ένα μαγγάνι και μια μεγάλη πέτρινη γούρνα, που νομίζω ότι υπάρχει ακόμη. Για την εποχή τους αυτά αποτελούσαν την τελευταία λέξη της υδροδυνυμικής, γιατί παλιότερα φαίνεται πως η άντληση γινόταν με τον τρόπο που εικονίζεται στην παρά πόδας γκραβούρα, που ίσως να είναι και από το Άργος.

Τουρκικό πηγάδι και κήπος (Puits et jardin turcs). Πηγή: Antoine-Laurent Castellan. Lettres sur la Morée et les iles de Cérigo, Hydra, et Zante, avec vingt-trois Dessins de l’Auteur, gravés par lui-même, et trois Plans, Paris, Η. Agasse, 1808, 2eme partie, σ. 47, Pl. 17.

        Κατά την επανάσταση το κτίριο είχε πάθει σοβαρές ζημιές και ο Καποδίστριας, παρ' όλες τις οικονομικές δυσκολίες της εποχής, το επισκευάζει για τις ανάγκες του νεοσύστατου τότε Ελληνικού ιππικού, γι' αυτό κι από τότε οι στρατώνες αυτοί έμειναν γνωστοί σαν «οι Στρατώνες του Καποδίστρια».
        Τώρα, που όλα δείχνουν πως αρχίσαμε να σοβαρευόμαστε, η αναπαλαίωση του κτιρίου, του μνημείου αυτού καλύτερα, θα πρέπει να επισπευσθεί. Και τα πηγάδι θα πρέπει μια μέρα ν' ανοιχτεί πάλι και να αποκατασταθεί στην παλιά του μορφή, αν θέλουμε να λέμε ότι σεβόμαστε την παράδοση‚ σεβόμαστε την ιστορία μας, σεβόμαστε τους εαυτούς μας.

[Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα του Άργους Αναγέννηση στις 4/7/1984].