Τάκης Μαύρος : Τοπωνυμικά Αργολίδας : Κολοσούρτης, Χέλι

Κολοσούρτης. Μ’ αυτό το δύσηχο όνομα είναι γνωστός ο ανηφορικός δρόμος, που αρχίζοντας από του Σπηλιωτάκη ανεβαίνει μέχρι το διάσελο. Επίπονη και κουραστική διαδρομή μέχρι και σήμερα ακόμη, που επιτρέπει να φανταστεί κανείς τι θα ήταν άλλοτε. Με το ίδιο όνομα λέγεται και το αντίστοιχο τμήμα της σιδηροδρομικής γραμμής μέχρι το χωριό Παρθένι.
        Εκ πρώτης όψεως το «Κολοσούρτης» αυτό θα προσπαθούσε να το συνδέσει κανείς με το γνωστό μαρτύριο που περιγράφει τόσο παραστατικά ο Λεόντιος Μαχαιράς στο Χρονικόν της Κύπρου. Ορισμένους κατάδικους τους έδεναν πίσω από ένα άλογο κι υποχρέωναν κατόπιν το ζώο να τρέχει μέσα σ' ένα χείμαρρο που διάσχιζε την πολιτεία. Το μαρτύριο αυτό λεγόταν κωλοσέρνω ή κωλοσύρω, αλλά και βωλοσύρω. Κωλοσούρτης, λοιπόν, όπως θα γραφόταν σωστότερα, έπρεπε να ήταν εκείνος στον οποίον ανέθεταν αυτό το έργο.
        Αλλά στην περιοχή όπου βρίσκεται το λιμανάκι Πεταλά της Ακαρνανίας, υπάρχει κάποιο πέρασμα του ποταμού που οι ντόπιοι ναυτικοί αποκαλούν «Μπόκα Κολοσούρτης». Πρόκειται για πέρασμα ανάμεσα σε αμμώδη περιοχή (σύρτις), επίπονο και δύσκολο εγχείρημα για όσους δεν ήξεραν τα νερά και που ακριβώς γι' αυτή τη δυσκολία έτυχε και του κακόηχου επίθετου. Γι' αυτό πιθανόν θα πρέπει να δεχθούμε ότι το δικό μας «Κολοσούρτης» σημαίνει κακή σύρτις, δύσκολη σύρτις, δύσκολο πέρασμα.

Χέλι και Πόρτο Χέλι. Αλβανική ονομασία ορεινού χωριού (σημερινό Αραχναίο) πάνω στο όρος Αραχναίο και παράλιος μικροσυνοικισμός, το Πόρτο Χέλι, που σήμερα έχει,πάρει διαστάσεις διεθνούς τουριστικού κέντρου. Χέλι θα γραφόταν καλύτερα Χχέλι, προφέρεται στα αλβανικά σαν να γραφόταν με δύο Χ, σημαίνει μακρύ ξύλο που χρησιμεύει για να καταοκευάζονται σούβλες και κατά συνεκδοχή και η ίδια η σούβλα.
        Ο Παυσανίας γράφει ότι την περιοχή του Αραχναίου την αποκαλούσαν παλαιότερα «Σάπυς ελάτων», που θα μπορούσε να ερμηνευθεί: θαυμάσια έλατα, μεγάλα έλατα. Αργότερα, οι Ενετοί περιγράφοντας την περιοχή, προσθέτουν πως το Αραχναίο ήταν κατάφυτο και η ξυλεία του ήταν κατάλληλη για ναυπηγική.
        Χωρίς απόλυτη βεβαιότητα και μέχρις ότου παρουσιασθοϋν «κρείσσονες αποδείξεις», θα μπορούσε να κάμει κανείς την υπόθεση ότι Χέλι σημαίνει ξύλο μακρύ, δέντρο μεγάλο, κάτι δηλαδή που θα μπορούσε να θεωρηθεί και σαν μετάφραση στην αλβανική του «σάπυς ελάτων». Ιδέ σχετικά και: Ντ. Αντωνακάτου, Αργολίδος Περιήγησις, 1973 σ. 123.


[Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα του Άργους Αναγέννηση στις 24/7/1978].

Τάκης Μαύρος : Ο Thomas Gordon και το σπίτι του στο Άργος

Ο Thomas Gordon ήταν Σκώτος. Το καλοκαίρι του 1821 φεύγει από τη Μασσαλία, μαζί με άλλους Έλληνες και Φιλέλληνες, με 600 τουφέκια, τρία οβιδοβόλα και σημαντική ποσότητα μολύβδου. Φτάνει με αυτά στο στρατόπεδο στα Τρίκορφα και τα παραδίνει στους μαχόμενους Έλληνες. Έμεινε μαζί τους μέχρι την άλωση της Τριπολιτσάς. 

 

Karl Krazeisen: Thomas Gordon, Πόρος, 13 Απριλίου 1827.

(Πηγή: https://argolikivivliothiki.gr/2025/04/30/thomas-gordon/)

        Κατόπιν έφυγε και πήγε στην Αγγλία και τον ξανασυναντούμε τον Μάιο του 1826 να μεταφέρει προς την Κυβέρνηση του Ναυπλίου 14.000 λίρες, υπόλοιπο από το δεύτερο δάνειο. 

        Φαίνεται πως κατόπιν εγκαταστάθηκε στην Κέρκυρα απ' όπου δεν έπαψε να ασχολείται με τα ελληνικά πράγματα. Στις παραμονές της πτώσεως του Μεσολογγίου, ο τότε πρόεδρος της Εθνικής Συνελεύσεως του ζητάει τη βοήθειά του και ο Gordon κατεβαίνει μέχρι τη Ζάκυνθο. Συμμετέχει στις μεσολαβητικές προσπάθειες του άγγλου αρμοστού των Ιονίων Νήσων, επιβαίνων αγγλικού πολεμικού σκάφους. Από τότε παρέμεινε στην Ελλάδα μέχρι το τέλος του Αγώνος, και αναφέρεται ότι έλαβε μέρος στην κατάληψη του λόφου της Μουνυχίας επικεφαλής 2300 στρατιωτών και 15 πυροβόλων. 

        Μετά το τέλος του πολέμου φεύγει πάλι για την Αγγλία και το 1832 δημοσιεύει την ιστορία του «Περί της Ελληνικής Επαναστάσεως», έργο που δεν θεωρείται σημαντικό, γιατί εκτός του ότι δεν γνώριζε ελληνικά, τα 4/5 του χρόνου της Επαναστάσεως έλειπε από την Ελλάδα.

        Κατά την περίοδο της Αντιβασιλείας, όμως, η τύχη μειδιά στον Gordon. Τον συναντάμε αρχηγό των δυνάμεων αποκαταστάσεως της τάξης στη Στερεά Ελλάδα, κατόπιν στρατιωτικό διοικητή της Πελοποννήσου και τέλος το 1833 πρώτο αρχηγό του τότε οργανωθέντος σώματος των γενικών επιτελών. Σύντομα, όμως, ήρθε σε προστριβές με τον Άρμανσμπεργ και φεύγει πια οριστικά, για να πεθάνει στη Σκωτία στις 20 Απριλίου 1841. 

        Σ' αυτήν πιθανόν την τελευταία περίοδο της παραμονής του στην Ελλάδα, την περίοδο της Αντιβασιλείας, διέμενε στο Άργος, στο σπίτι που δείχνει η φωτογραφία έτσι όπως είναι σήμερα [σ.τ.επιμ. 1977]. 

Όψη του σπιτιού από ανατολικά. Πηγή: περιοδικό Αρχαιολογία και Τέχνες» τεύχος 47 (1993).

        Κάποιος δήμαρχος του Άργους, εκφράζων τα αισθήματα ευγνωμοσύνης του ελληνικού λαού για τις πολύτιμες υπηρεσίες του Gordon, έδωσε το όνομά του στο δρομάκι όπου βρίσκεται το σπίτι, που τον φιλοξένησε τα χρόνια εκείνα. 

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Μετά από πολλές ταλαιπωρίες, το σπίτι του Γκόρντον αγοράστηκε από τη Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή, το 1987, και αποκαταστάθηκε το 1993.

Οικία Γκόρντον (σήμερα) 

(πηγή: περιοδικό Αρχαιολογία και Τέχνες τεύχος 48, 1993).

[Το κείμενο εγράφη τον Ιούλιο του 1978].