Τάκης Μαύρος : Τα δυο τζαμιά της Αργολίδας

Όσοι από μας έτυχε να επισκεφθούν τα Τρίκαλα της Θεσσαλίας, θα θυμούνται ίσως ότι στην είσοδο της πολιτείας και δεξιά του δρόμου υπάρχει ένα τζαμί. Άλλοτε ήταν σχεδόν ερείπιο, χαρακτηρίστηκε όμως «διατηρητέον μνημείον», αναστηλώθηκε και σήμερα αποτελεί και αυτό ένα ακόμη ιστορικό στολίδι της πόλης. Το ίδιο και στην Χαλκίδα. Έτυχε να περάσω από την ωραία αυτή πόλη και στο τζαμί που σώζεται στο κέντρο της είδα εργάτες με σκαλωσιές. Ρώτησα και μου απάντησαν ότι «επισκευάζεται».
        Τζαμιά υπάρχουν πολλά στην Ελλάδα και αποτελούν κι αυτά ιστορικά μνημεία, στοιχεία απαραίτητα για εκείνον που θέλει ν’ ασχοληθεί με την ιστορία αυτής της περιόδου, της Τουρκοκρατίας, χώρια που πολλά από αυτά και σαν αρχιτεκτονικά μνημεία είναι αξιόλογα. Δεν ξέρω τι γίνεται με τα άλλα τζαμιά, εκτός από αυτά τα δυο που ανέφερα, ξέρω όμως τι γίνεται με τα δυο της Αργολίδας. Το ένα, του Άργους, που έχει μεταβληθεί σε χριστιανικό ναό και το άλλο, του Ναυπλίου, που έχει μετατραπεί σε κινηματογράφο.

Το τζαμί του Άργους - Ναός του Αγίου Κωνσταντίνου

        Το πρώτο τζαμί, του Άργους, αφού υπέστη τις ακρότητες που συνοδεύουν πάντα τις επαναστάσεις - ο τότε στρατηγός Δ. Τσόκρης το είχε μετατρέψει σε στάβλο - είχε την τύχη να μετατραπεί σε εκκλησία, τον Άγιο Κωνσταντίνο, κι είναι ακόμη. Παράμερα κάπως, χωρίς καλόν δρόμο, με δυσκολία μπορεί να προσελκύσει τον ανύποπτο επισκέπτη. Ίσως κάποτε, αν ποτέ εκδοθεί Οδηγός του Άργους, να πρέπει να χαρακτηριστεί σαν μνημείο άξιο επισκέψεως, γιατί διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση, εκτός από τον μιναρέ του, που έχει καταπέσει κατά το μεγαλύτερο μέρος. Δίνει πάντως μιαν εικόνα [του] πώς ήσαν τα τζαμιά.
        Αλλά για το τζαμί του Ναυπλίου, τι να πει κανείς;
        Θυμάμαι ότι διαβάζαμε στο σχολείο ότι οι Τούρκοι «εβεβήλωσαν την Αγία Σοφία», μετατρέποντάς την σε οθωμανικό τέμενος, δηλαδή τόπο λατρείας, και αργότερα σε μουσείο.
        Εκείνοι, οι Τούρκοι δηλαδή, τι να πουν τότε για μας;
        Στην κεντρική πλατεία μιας από τις σπουδαιότερες ελληνικές τουριστικές πόλεις, που αφήνοντας στην άκρη τους ξένους την επισκέπτονται κι όλα τα ελληνόπουλα στις εκδρομές τους, επιδεικνύεται χωρίς την παραμικρή προσπάθεια να συγκαλυφθεί, μια πράξη που εμάς κυρίως ταπεινώνει.

Το τζαμί του Ναυπλίου

        Δεν είδα κανέναν, ούτε ντόπιο ούτε ξένο, που να μην κουνάει το κεφάλι του βλέποντας τις τοιχοκολλημένες φωτογραφίες στην πρόσοψη του οθωμανικού ναού, που πολλές από αυτές είναι τολμηρού περιεχομένου. Αφήστε τον εσωτερικό διάκοσμο. Κοντά στα άλλα, έχει προστεθεί σε περίοπτη θέση της αίθουσας και μια κόκκινη φωτισμένη πινακίδα με τη λέξη «ΓΥΝΑΙΚΩΝ». Λυπάται κανείς και που τα βλέπει και που τα γράφει όλα αυτά. Αλλά ως πότε πια δεν θα θίγουμε τα κακώς κείμενα;
        Η πόλη του Ναυπλίου θα κερδίσει πολλά περισσότερα απ’ όσα κερδίζει τώρα νοικιάζοντας το τζαμί για κινηματογράφο, αν το επαναφέρει στην κατάσταση που ήταν, σαν μουσουλμανικό τέμενος. Υπάρχουν πολλοί επισκέπτες, ντόπιοι και ξένοι, που εύκολα θα πλήρωναν ένα δικαίωμα εισόδου προκειμένου να ιδούν πώς είναι ένα τζάμι. Δεν είναι μόνο ζήτημα σεβασμού των ιστορικών χώρων, αλλά και υλικού συμφέροντος αν θέλετε, που επιβάλλει αυτή την αποκατάσταση.

[Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα του Άργους Αργειακόν Βήμα στις 29/12/1974].

Τάκης Μαύρος : Για την προέλευση της ονομασίας ορισμένων χωριών της Αργολίδας (Χώνικα, Γκέρμπεσι, Καπαρέλι, Παναρίτη, Πλατανίτη, Λάλουκα, Μπούγα, Μερκούρη)

Σε προηγούμενο φύλλο γράφαμε για την πιθανή προέλευση της ονομασίας του χωριού Χώνικα. Ας προσθέσουμε σήμερα μερικά για την προέλευση της ονομασίας άλλων χωριών.
        Σε βενετσιάνικα έγγραφα του 1511 αναφέρονται τα παρακάτω ονόματα «Strathioti», ορισμένα από αυτά μοιάζουν για αλβανικά:

Piero Criobardi
Gigni Latuca
Anargiro Gierbesi
Gigni Capareli
Ηλίας Panaritis
Vretos Platanitis (αυτός σε έγγραφο του 1557).
Αναφέρεται ακόμη ένας Paolo Lalucha, ακόμη παλαιότερος (1479-1483).

        Με επιφύλαξη θα πρέπει να προστεθούν και τα «Μπούγα» ή «Μπουγά», και το «Μερκούρι» ή «Μερκούρη». Μήπως θα πρέπει αυτά τα δύο τελευταία να συνδεθούν με τον περιώνυμο αλβανό «Strathioti» Μερκούριο Μπούα, που έζησε κι έδρασε ανάμεσα στον 16ο και τον 17ο αι.; 

        Τα γράφω αυτά, γιατί με λύπη διαπιστώνει κανείς τη μανία αρμοδίων και μη ν’ αντικαθιστούν ονόματα πανάρχαιων χωριών, που είναι στενά συνδεδεμένα με την ιστορία του τόπου, με άλλα, συνήθως αρχαιοπρεπή ή τελείως άσχετα, που μπερδεύουν και δεν βοηθούν τις ιστορικές αναζητήσεις.

[Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Αργειακόν Βήμα στις 15/12/1974]

Τάκης Μαύρος : Τοπωνυμικά Αργολίδας : Χώνικας

 Όπως και τα περισσότερα χωριά της Αργολίδας, έτσι και ο Χώνικας ή καλύτερα «του Χώνικα» φαίνεται ότι οφείλει τ' όνομά του σε παρωνύμιο στρατιωτικού των βυζαντινών χρόνων. 

«Χώνη» ή «χώνος», εκείνα τα χρόνια, λεγόταν το κανόνι και γενικότερα το πυροβόλον όπλο. Χωνικάς πρέπει να ήταν ο κατασκευαστής κανονιών ή ο πυροβολητής, όπως θα λέγαμε σήμερα. Η κατάληξη «-ας» ήταν τότε πολύ συνηθισμένη και ενδεικτική κυρίως επαγγελμάτων, αλλά και άλλων: Αροτράς, Πλακάς, Ψωμάς, Αλευράς, Τσουκαλάς, και άλλα πολλά. 

Σήμερα έχει μετονομαστεί σε Νέο Ηραίο. 

[Δημοσιεύτηκε στην εφημ. Αργειακό Βήμα στις 8 Δεκ 1974].