Τάκης Μαύρος : Τοπωνυμικά Αργολίδας : Και πάλι «του Μέρμπακα» (III)

Για τρίτη φορά και ελπίζω τελευταία, γίνεται κατάχρηση της υπομονής της αγαπητής «αναγέννησης» και των αναγνωστών της. Και τέλος πάντων, είναι Ολλανδικής προέλευσης το τοπωνύμιο «του Μέρμπακα» [1] ή είναι Τουρκικό;
        Την πρώτη εκδοχή έχουν υποστηρίξει πολλοί ιστορικοί και μη. 

        Η Τουρκική προέλευση του τοπωνυμίου άρχισε να υποστηρίζεται τελευταία. 

        Η πρώτη φορά που το απάντησε ο γράφων είναι όπισθεν ενός εκκλησιαστικού εγγράφου, καλλίτερα μιας κατάστασης εκκλησιών την οποίαν είχαν συντάξει Έλληνες, κατόπιν εντολής των ενετικών αρχών του Μοριά. Το έγγραφο που έχει συνταχθεί από τον μοναχό και εφημέριο του χωριού Μέρμπακα Καλλίνικο, φέρει χρονολογία 20 Αυγούστου 1696 και το χωριό αναγράφεται Ο - μέρμπακα, αλλά στην πίσω σελίδα υπάρχει μια σημείωση κάποιου Λατίνου (κληρικού;) όπου σημειώνεται το όνομα του χωριού Μerbαcα [2]. Αυτό σημαίνει ότι ο συντάκτης του εγγράφου έγραφε Ομέρμπακα, έτσι όπως ήταν τότε η επίσημη ονομασία του χωριού, ενώ ο Λατίνος όπως το άκουγε να προφέρεται. 

        Αλλά χωριό, τοποθεσία μάλλον με το όνομα Μέρμπακα υπάρχει και παρά το χωρίον Βόβοντα (σημ. Μαυρίκι) της Αιγιαλείας, στο δρόμο προς την μονή Ταξιαρχών και όχι μακριά από αυτήν. Να δεχθούμε ότι ο Ολλανδός Επίσκοπος Willem van Moerbeken, μητροπολίτης Κορίνθου από το 1277 περιεφέρετο πότε στο χωριό Βούζι της Αργολίδας και πότε στο Βόβοντα της Αιγιαλείας, για να επιβλέπει την ορθή εφαρμογή του λατινικού Θείου Λόγου, είναι μια σκέψη που θα μπορούσε να στηριχθεί, αν δεχθούμε ότι και στα δυο χωριά υπήρχαν γειτονικά μοναστήρια μεγάλα, ικανά να εξασφαλίσουν τα μέσα συντήρησης του Ολλανδού ποιμενάρχη και της συνοδείας του, ιδίως τότε που ούτε η μεταφορά στην έδρα ήταν εύκολη, ούτε ψυγεία υπήρχαν.
        Αλλά ο Moerbeken διετέλεσε επίσκοπος Κορίνθου 15 περίπου χρόνια. Πολύ σύντομο διάστημα για τη δημιουργία αυτών των δυο τοπωνυμίων και την ταυτόχρονη λειτουργία της Μητρόπολης Κορίνθου. Το θέμα παραμένει χωρίς απάντηση.
        Τώρα, η δεύτερη εκδοχή, η και πιθανότερη. Είχα διαβάσει προ ετών, αλλά τώρα δεν θυμούμαι πού, ότι κατά την πρώτη Τουρκοκρατία (1540-1685) οι Τούρκοι είχαν αναθέσει σε Τούρκο αξιωματούχο την επισκευή του φρουρίου της Λάρισας του Άργους και ότι μετά το πέρας των εργασιών του έλαβε ως αμοιβή ένα τιμάριο, πιθανώς του Μέρμπακα. Αυτό φαίνεται ότι γινόταν και με άλλους και έτσι έμειναν τοπωνύμια όπως Μεχμέτ Βουντι-Πασσά, Αβδήμπεη, Μουράταγα, Κάντιαγα κ.α. Μετά την ατεκμηρίωτη αυτή πληροφορία, η πρώτη είναι η αναφερθείσα ήδη χρονολογία του Καλλίνικου (1696). Η επόμενη είναι εκείνη του «Χάρτη του Δράμαλη», έργο ασφαλώς Άγγλου χαρτογράφου, όπου το χωριό αναγράφεται «0merbaccυn» και ακολουθούν τα συμβόλαια του συμβολαιογράφου Ναυπλίου Αναστ. Κ. Ελαιώνος, αναφερόμενα στο ΔΕΛΤΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΝΑΥΠΛΙΟΥ, στα τελευταία τεύχη, για τα οποία δεν έχει καταρτισθεί ακόμη ευρετήριο. Ας προσθέσουμε και το επώνυμο του σύγχρονου Τούρκου πολιτικού Erbaken.
        Πρέπει να προσθέσουμε ότι το τοπωνύμιο αυτό το θεωρούμε σύνθετο από το προσωπονύμιο Ομέρ, το οποίον προφανώς προέρχεται από το αραβικόν Ομάρ και το baccan, το οποίο, κατά τον καθηγητή του Παντείου Πανεπιστημίου και ειδικό τουρκολόγο κ. Νεοκλή Σαρρή, σημαίνει τον άρχοντα, τον επικεφαλής, τον επόπτη και κατά το σύγχρονο τουρκοελληνικό λεξικό τον Πρωθυπουργό, τον αρχηγό. Εξάλλου υπάρχουν και άλλα τοπωνύμια σύνθετα, από το όνομα κάποιου και τον βαθμό τον, όπως το «Ομερ-τσαούση» στα αχούρια της Τριπόλεως και ένα άλλο στο Σπαθοβούνι Κορινθίας, όπου τα διόδια της Εθνικής οδού προς Τρίπολη, και ασφαλώς και πολλά άλλα στον Ελληνικό χώρο, τα οποία δεν έχω πρόχειρα τώρα.
        Για να συνταχθεί αυτό το μικρό κείμενο, χρειάστηκε η συνεργασία, πλην του καθηγητή κ. Ν. Σαρρή, τον οποίο ανάφερα παρά πάνω: 

• η ενημέρωση της κ. Μ. Plogg (Ολλανδία) για την ακριβή προφορά του νan Moerbeken, 
• η υπόδειξη του ναυάρχου ε.α. κ. Γεωργίου Θανόπουλου (Άργος) για την ύπαρξη και δευτέρου τοπωνυμίου Μέρμπακα, 
• η ανεκτίμητη προσφορά από τον κ. William Μ. Frick του «Χάρτη τον Δράμαλη» που δημοσιεύτηκε στα τελευταία τεύχη του ΔΕΛΤΙΟΥ ΙΣΤ. ΜΕΛΕΤΩΝ ΝΑΥΠΛΙΟΥ, και
• η συνεργασία των κ.κ. Κωνστ. Μιχαλόπουλου, δικηγόρου Αθηνών, Κωνστ. Ριζόπουλου, δημοσιογράφου-ιστορικού (Αίγιον), Τάσου Αιγιαλού (Θεοδωρακόπουλου) (Αίγιον), λογοτέχνη-ιστορικού, οι οποίοι βοήθησαν στον ακριβή προσδιορισμό της τοποθεσίας Μέρμπακα παρά την μονή Ταξιαρχών Αιγίου, και του κ. Σταύρου Δέδε (Άργος) για την βιβλιογραφική τεκμηρίωση του ανωτέρω τοπωνυμίου.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Σήμερα έχει μετονομασθεί σε Αγία Τριάδα.
2. Κ. Ντόκου, «Η εν Πελοποννήσω εκκλησιαστική περιουσία κατά την περίοδον της Β΄ Ενετοκρατίας. Ανέκδοτα έγγραφα εκ των Αρχείων Ενετίας», B-NJ 21 (1976), 43-168, σ. 72.

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό αναγέννηση, τεύχ. 375 (Ιαν. 2001), σ. 29.