Τάκης Μαύρος : Ούτε πρώτο, ούτε δημοτικό, ούτε Καποδιστριακό

Πριν από καιρό εντοιχίστηκε στον βορεινό τοίχο του επί της οδού Δαναού Δημοτικού Σχολείου μια μαρμάρινη πλάκα, σημαντικών διαστάσεων με την εξής επιγραφή:

1ο
ΔΗΜΟΤΙΚΟ
ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΡΓΟΥΣ
(ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ)
έτος ανέγερσης 1831
έτος αναπαλαίωσης 1985

Η επιγραφή αυτή παρουσιάζει μερικά ευαίσθητα σημεία.
        Πρώτα-πρώτα, γιατί «Πρώτο»; Στην είσοδο της Μονής της Κατακεκρυμμένης, στο Άργος, υπάρχει μια άλλη εντοιχισμένη πλάκα, που αναγράφει ότι στη Μονή αυτή, κατά την παράδοση, είχε λειτουργήσει προεπαναστατικά «κρυφό σχολειό», όπου μάλιστα είχε διδαχθεί τα πρώτα γράμματα και ο Παλ. Πατρών Γερμανός. Βέβαια, σ' αυτές τις «κατά παράδοσιν» πληροφορίες δεν μπορούμε να έχουμε μεγάλη εμπιστοσύνη, γι' αυτό προχωρούμε σε μια δεύτερη πληροφορία που μας δίνει το υπ' αριθμ. 3690/16-11-1845 συμβολαιογραφικό έγγραφο του συμβολαιογράφου Άργους Αν. Μαυροκέφαλου. Σύμφωνα μ' αυτήν, κάποιο ακίνητο στην ενορία του Τιμίου Προδρόμου και κοντά στη συνοικία των Θεοφαναίων, συνόρευε με το «περιβόλιον του παλαιού Σχολείου». Αυτή η πληροφορία μας επιτρέπει να υποθέσουμε ότι υπήρχε και «Νέον» ή «Νέα» Σχολεία. Αλλά πού κείνται αυτά;
        Στην εντοιχισμένη πλάκα το κτίριο χαρακτηρίζεται «Δημοτικό Σχολείο», αλλά γιατί; Ο Βαρβάκης, σύμφωνα με τον Μάουρερ, είχε δωρήσει το 1823 στην αναγεννόμενη Ελλάδα το ποσό των 600.000 γροσίων για την ανέγερση σχολής στο Άργος. Και σύμφωνα με τον ίδιο συγγραφέα [1], το 1834, έτος της αναχώρησής του από την Ελλάδα, δεν είχε ανεγερθεί ακόμη. Αντίθετα, βλέπουμε στο υπ' αρ. 3628/31-10-1845 προικοσύμφωνο του ίδιου Συμβολαιογράφου να αναφέρονται τα εξής: 

«...6) Έν εργαστηριότοπον, κείμενον ωσαύτως εντός της πόλεως Άργους, εις την ενορίαν του Αγίου Νικολάου [πρόκειται για τη σημερινή του Αγίου Πέτρου], άντικρυς του "Ελληνικού Σχολείου", συνιστάμενον εκ πήχεων 200 περίπου και γειτνιάζον ανατολικώς μεν με εθνικήν γην, δυτικώς δε με Λαζάρου Κιάφα, αρκτικώς δε με πρωτοσυγγέλλου αυλήν, μεσημβρινώς δε με οδόν Δημοσίαν, τιμώμενον δρχ. 1500». 

Από την περιγραφή αυτή φαίνεται ότι ο «εργαστηριότοπος» εκείνος βρισκόταν απέναντι στο σημερινό υπό συζήτηση Δημοτικό Σχολείο, το οποίο όμως λειτουργούσε τότε (το 1845) σαν Ελληνικό Σχολείο.

        Τώρα, ας δούμε αν ήταν και «Καποδιστριακό». Κατ' αρχήν, δεν καταλαβαίνω γιατί η λέξη στην εντοιχισμένη πλάκα μπήκε σε παρένθεση. Η παρένθεση μπαίνει, όταν θέλουμε να εξηγήσουμε κάτι, που δε φωτίζεται αρκετά από τα προηγούμενα. Αλλά αυτό είναι θέμα φιλόλογου. Πού αναφέρεται, όμως, ότι ο Καποδίστριας ανήγειρε αυτό το κτίριο, και μάλιστα για να χρησιμεύσει σαν Δημοτικό Σχολείο; Θα μου πείτε, ήταν δυνατόν ο Κυβερνήτης να ασχολείται με θεμελιώσεις και ανεγέρσεις δημοτικών σχολείων που θα χτίζονταν τότε σε όλη την ερημωμένη Ελλάδα; Όχι, βέβαια. Αλλά αυτό δεν αποτελεί και απόδειξη ότι αυτός το έχτισε. Το κτίριο αυτό έχει σημαντικές διαστάσεις ακόμη και για τα μέτρα της εποχής μας. Αν το είχε ιδρύσει ο Καποδίστριας, δε θα υπήρχε κανένας λόγος να το αποσιωπήσουν οι σοβαροί ιστορικοί που ασχολήθηκαν με το έργο του. Τα κτίρια κάποιας σπουδαιότητας που έχτισε στην ολιγόχρονη διακυβέρνηση του είναι όλα γνωστά: ίδρυσε την Αγροτική Σχολή στην Τίρυνθα, το Ιπποφορβείο (εκεί όπου σήμερα εγείρεται το εργοστάσιο του «Πελαργού» στη Ν. Κίο, τότε λέγονταν Τημένιον), τον στρατώνα της Ακροναυπλίας (πιθανότατα πάνω σε ερείπια άλλου παλαιότερου Ενετικού στρατώνα και που αργότερα χρησιμοποιήθηκε ως φυλακές, η περιβόητη φυλακή της Ακροναυπλίας), τα Ανάκτορα ή Ανακτόριον του Κυβερνήτου (μετέπειτα Νομαρχία Ναυπλίου). Σ' αυτά ο Λαμπρινίδης προσθέτει και τον στρατώνα του Ιππικού στο Άργος. Αλλ' αυτός προϋπήρχε, σε κακή βέβαια κατάσταση, και απλώς τον συντήρησε, συνδέοντας έτσι το όνομά του με ένα σημαντικό έργο για την πόλη του Άργους.

        Για το Δημοτικό Σχολείο του Άργους, το αναπαλαιωθέν το 1985, πουθενά δεν έχω συναντήσει να γίνεται άλλος λόγος πέρα αυτού που αναφέρεται στο παραπάνω συμβόλαιο, και εκεί πάλι ως «Ελληνικό Σχολείον». Θα ήταν ευχής έργον αν οι εντοιχίσαντες την πλάκα είχαν την καλοσύνη να μας δώσουν περισσότερα στοιχεία για τη χρονολογία «1831». Γιατί πιστεύω ότι, αν δεν υπάρχουν ακλόνητες αποδείξεις για την ιστορία ενός κτιρίου, είναι προτιμότερο να αποφεύγονται χαρακτηρισμοί και πλάκες εντοιχισμένες, που μόνο θυμηδία προκαλούν, όπως εκείνη της Σχολής Ευελπίδων στο Ναύπλιο κ.ά.

        Προτείνω, λοιπόν, και όχι μόνο προτείνω, αλλά συνεισφέρω το μικρό ποσό των 1000 δραχμών για να αφαιρεθεί η πλάκα. Και όταν με το καλό συγκεντρωθούν περισσότερα στοιχεία για το «Πρώτον Καποδιστριακόν Δημοτικόν Σχολείον», τότε την ξανατοποθετούμε. Αν, όμως, ισχυριστεί κανείς ότι το «1ον Δημοτικόν» αναφέρεται σε αρίθμηση και ιδιότητα του σχολείου σήμερα, θα πρότεινα να τοποθετηθούν εντοιχισμένες πλάκες σε όλα τα σχολεία του Άργους. Μέχρι όμως να βρεθεί κάποια επαρκής λύση, και το υπό συζήτηση κτίριο θα παραμείνει «ούτε πρώτο, ούτε Δημοτικό, ούτε Καποδιστριακό», και εμείς θα διατηρήσουμε τη σοβαρότητά μας.

ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ

[...] το Δημοτικό Σχολείο του Άργους πρέπει να θεωρείται κτίσμα του Βαρβάκη μάλλον παρά του Καποδίστρια, γιατί ο Μάουρερ έγραφε ότι το 1823 - πριν 12 χρόνια από τότε που έγραφε - ο πλούσιος Ψαριανός έμπορος Βαρβάκης προσέφερε 600.000 γρόσια για να ιδρυθεί ένα σχολείο στο Άργος [1].

        Κάθε άλλη πληροφορία σχετική με τη χρονολόγηση του δημοτικού σχολείου του Άργους και αντίθετη με εκείνη του Μάουρερ, που σχεδόν είχε ζήσει τα γεγονότα, πρέπει να είναι αποχρώντως αποδεδειγμένη για να είναι ιστορικά αποδεκτή.

        Ο Λαμπρυνίδης, άλλωστε, ο συνήθως τόσον ακριβολόγος, το Δημοτικό Σχολείο του Άργους δεν το αναγράφει μεταξύ των έργων του Καποδίστρια [2].

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Μάουρερ , Γεώργιος Λουδοβίκος φον. Ο Ελληνικός Λαός, έκδ. 1835, μετφρ. Ο. Ρουμπάκη, σελ. 326-327.
2. Μ. Λαμπρυνίδη, Ναυπλία, σ, 284.

[Το κυρίως κείμενο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Άργους Αναγέννηση (τευχ. 307-308, Απρ. 1993), σ. 8, ενώ το συμπλήρωμα είχε δημοσιευθεί στην εφημερίδα του Άργους Αγώνας στις 10/6/1979].