Τάκης Μαύρος : Πώς έζησε την τραγωδία του Μεσολογγίου (1826) ο πολιτικός κόσμος των Αθηνών

Η πολιορκία του Μεσολογγίου ήταν ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα του Αγώνα της Ανεξαρτησίας. Με πραγματική και ειλικρινή συμπάθεια όλος ο κόσμος, πλην φυσικά των Τούρκων, παρακολούθησε την αγωνία των υπερασπιστών αυτού του «φράχτη», εναντίον των τουρκικών στρατευμάτων, που η συμμετοχή στην πολιορκία και των Αιγυπτίων του Ιμπραήμ, με την άρτια για τα δεδομένα της εποχής οργάνωσή τους, τον εφοδιασμό τους και την πλαισίωσή τους με αξιωματικούς πεπειραμένους του Ναπολέοντα, είχαν καταστήσει τις τελευταίες ημέρες των πολιορκουμένων πραγματικά απελπιστικές.
        Θα νόμιζε κανείς ότι ο τότε πολιτικός κόσμος της επαναστατημένης Ελλάδας θα βρισκόταν, ηθικά τουλάχιστον, στο πλευρό των πολιορκουμένων, φαίνεται όμως ότι δεν συνέβη κάτι τέτοιο. Οι περισσότεροι από τους πολιτικούς της εποχής, διατήρησαν την ψυχραιμία τους. Δεν άφησαν να παρασυρθούν από πατριωτισμούς και άλλα τέτοια και αντί να κυττάξουν πώς θα βοηθούσαν το Μεσολόγγι κύτταζαν τις δουλειές τους.
        Χαρακτηριστικό της αδιαφορίας αυτής για το δράμα του Μεσολογγίου είναι το ημερολόγιο ταν Δημ. Χριστίδη, όπου ο συντάκτης του με πρωτοφανές φλέγμα περιγράφει τα όσα του συνέβαιναν στην Αθήνα τις φοβερές εκείνες ημέρες. Αλλά πρώτα δυο λόγια για τον Χριστίδη.
        Μια περιγραφή γι' αυτόν την οφείλουμε στον Αλεξ. Ραγκαβή [1]. Σύμφωνα μ' αυτήν, ο Χριστίδης ήταν από την Κωνσταντινούπολη, όπου α πατέρας ταυ προσπαθούσε με μία βάρκα να συντηρήσει την οικογένειά του. Ο νεαρός Δημήτριος έφτασε στα Ναύπλιο αναζητώντας μια καλύτερη τύχη. Ήταν ψηλός, αδύνατος, οξύθυμος και «παράβλωψ» (αλλοίθωρος), αλλά την τύχη του την βρήκε. Τον συναντούμε αργότερα νομάρχη και υπουργό της Ελεύθερης πια Ελλάδας.
        Οι τελευταίες ημέρες του Μεσολογγίου τον βρίσκουν στην Αθήνα σε ηλικία 31 ετών, νοικάρη σε κάποιο σπίτι του οποίου η σπιτονοικοκυρά δεν άφηνε καμμία φροντίδα που να μην την προσφέρει.
        Ο Χριστίδης, στα Πρακτικά της εν Αθήναις διαμονής του, που κράτησε για το χρονικό διάστημα από 15 μέχρι 27 Μαρτίου 1826 [2] μας δίνει τις ακόλουθες πληροφορίες, από τις οποίες μπορούμε να σχηματίσουμε μιαν ιδέα για τον πόνο με τον οποίον παρακολουθούσαν οι πολιτικοί των Αθηνών το δράμα του Μεσολογγίου. Γράφει λοιπόν:

-    Μαρτίου 18 (1826)... Έπειτα ωμιλήσαμεν περί Μεσολογγίου, κι ο Γκούρας με είπε : Έγραψα και εγώ εις όλους τους ειδικούς μου να τρέξουν... Και μίαν φοράν (πρόκειται για ερωτική συνάντηση με τη σπιτονοικοκυρά του).
-    Μαρτίου 19 (... Έλαβον από Σαλαμίνα έν γράμμα τον Πάνου (Μοναστηριώτου), εις το οποίον με έλεγεν ότι θα αναχωρήσουν (για το Μεσολόγγι) αμέσως οπού αλλάξει ο καιρός κλπ. Εντούτοις και μίαν φοράν
-    Μαρτίου 20. Το πρωί ήλθαν εις την οικίαν μου ο έπαρχος κλπ., ωμιλήσαμεν περί πολιτικών πραγμάτων... Έπειτα εγευμάτισα και μίαν φοράν.
-    Μαρτίου 21. Επήγα εις την εκκλησίαν... αντάμωσα τον Περραιβόν ελθόντα από τα Σάλωνα... πληρεξούσιον μαζί με τον Σαφάκαν... με τον Δαγκλή... είπαμεν να ομιληθεί ο Γκούρας δια να ανταμωθώμεν... και να μας ιδεάσει... και μας εμήνυσε ότι ο Γκούρας είναι δυσαρεστημένος από τον Περραιβόν και δεν επιθυμούσε να ανταμωθούν. Το δειλινόν εκοιμήθην, και μίαν φοράν...
-    Μαρτίου 22. Το πρωί ήλθε ο Αναστασάκης Λοιδωρίκης κλπ. και λέγει ότι ο Ιμπραχήμης έχει ανακωχήν με το Μισολόγγιον... έπειτα ήλθεν ο παρπέρης (ο κουρέας) και με έκοψε τα μαλλιά μου πολλά κοντά και η εδική μου δεν ήθελε να με φιλήσει δυσαρεστημένη, πρωτύτερα όμως μίαν φοράν... υστερότερα άλλη μίαν φοράν ... Μετά ταύτα εγευμάτισα και πάλιν μίαν φοράν... έπειτα εκοιμήθην... Το πρωί έστειλα εις τον Ψύλλα την διατριβήν οπού έκαμα εναντίον του Τρικούπη.
-    Μαρτίου 23. Σήμερον περί τας έξ ώρας με ήλθεν ένας πεζός από τον Σούτζο... να κινήσωμεν γρήγορα. Αφ' ου ανέγνωσα αυτά τα γράμματα... και έπειτα δυο φοραίς. Έστειλα και ήλθεν ο Γκούρας... και απεφασίσαμεν μεθαύριον να κινήσωμεν αφεύκτως παίρνοντας έως 150 στρατιώτες (Σημ. Μη νομίσετε ότι επρόκειτο να πάνε σε βοήθεια του Μεσολογγίου)... Οι Πελοποννήσιοι έχουν σκοπόν να κάμουν Πρόεδρον τον Ζαήμην, και εσυμφωνήσαμεν με εν στόμα όλοι, να μη το στέρξωμεν, αλλά να επιμείνωμεν ότι έχει δικαίωμα η Ρούμελη να διορίσει Πρόεδρον και αυτός να είναι ο Υψηλάντης... ή τον Καποδίστριαν ή άλλον ξένοω... να μην εκλέξουν τον δούκα του Nemours, αλλά να γίνει η αναφορά προς τους Βασιλείς και τα παρόμοια. Μετά ταύτα ανεχώρησαν εις τα ίδια προς το εσπέρας μισήν φοράν (!!) ... και έπειτα εβγήκα έξω.
-    Μαρτίου 24. Το πρωί ήλθεν ο γενεράλ Γεράρ με τον Βιτάλην... ωμιλήσαμεν διάφορα και ανεχώρησαν αυτοί. Και μίαν φοράν... έπειτα εγευμάτισα, και πάλιν μίαν φοράv... εκοιμήθηκα ολίγον και έπειτα έμαθα ότι ήλθεν ο Καρύστου... μετ' αυτόν ο Κολοβάτος και ο Γιαννάκης Μαναστηριώτης... ωμιλήσαμεν αρκετά και είπαμεν ότι πρέπει να βαστάξωμεν χαρακτήρα οι Ρουμελιώται και να μην δεχθώμεν Πρόεδρον τον Ζαήμην αλλά τον Υψηλάντην... έπειτα διελύθημεν... και επέστρεψα εις τα ίδια.
-    Μαριτίου 25. Το πρωί επήγα και έπια τον καφέ μου εις του Λάμπρου... ήλθεν ο Πύρρος (επιστρέφων) από την Κάρυστον και έλεγεν ότι το στρατόπεδον μας είναι πλέον εκτός κινδύνου, ότι έφθασαν ως 13 καράβια και διέλυσαν την πολιορκίαν... Επρόσθεσεν ότι οι στρατιώται τακτικοί έδειξαν μεγάλην απείθειαν, έχεζαν μέσα εις τα ταμπούρια τους μη θέλοντες από φόβον να σηκώσουν το κεφάλι τους ψηλότερα από τα ταμπούρια... (Σημ. Ο Χριστίδης αγνοούσε κάτω από ποιές συνθήκες έγινε η πολιορκία της Καρύστου)... Τον είπα να πάγη να μάθει περισσότερα · μετά ταύτα μίαν φοράν... Έπειτα εκοιμήθην ολίγον... Ήλθεν ο Γκούρας με τον Καρύστου και τον Αναστασάκην χαρούμενοι διά την είδησιν του τακτικού (Σημ. Είναι γνωστή η έχθρα που έδειχναν πολλοί εναντίον των προσπαθειών του Φαβιέρου να οργανώσει τακτικό στρατό)... Είπεν ο Γκούρας αύριον το πρωί αναχωρούμεν και συμφωνήσαμεν να αναχωρήσωμεν. Είπαμε πολλά περί Συνελεύσεως ...
-    Μαρτίου 26. Το πρωί ενώ ετοιμαζόμην δια να κινήσω έρχεται μια κομπανία τακτικών και ζητεί να πάρει με βίαν το άλογον οπού έμελλε να μεταφέρει εις Πειραιά τα πράγματά μου (ακολουθεί περιγραφή του επεισοδίου με έναν Ολλανδό αξιωματικό)... Τότε ανεχώρησα και εγώ μουτζώνοντας και αυτόν και εκείνον οπού τον διώρισε. 'Ηλθα εις τα ίδια. (Επί τέλους του επιστρέφεται το άλογο και ετοιμάζεται να φύγει)... εν τοσούτω η εδική μου ελιγοθύμησε και επειδή επρόφθασεν ο άνδρας της δεν μπόρεσα να την παρηγορήσω... Ανεχώρησα, ήλθα εις Πειραιά όπου ηύρα τον Γκούρα, τον Λάμπρο και τον Αναστασάκην, εμπαρκαρίσθημεν... και εις δύο ώρας εφθάσαμεν με κουπιά εις τον λιμένα των Αμπελακίων της Σαλαμίνας... πεζοί με βήμα ταχύ εφθάσαμεν εις μίαν ώραν εις την Κούλουρην... εκονεύσαμεν εις το σπίτι του Δεδούση. Εφάγαμεν καλά και εκοιμήθημεν άριστα».

Μετά δεκαπέντε ημέρες έπεφτε το Μεσολόγγι

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Αλεξ. Ραγκαβή, Απομνημονεύματα, τόμ. Α', 1894, σ. 40)
2. Δημ. Χριστίδη, Πρακτικά της εν Αθήναις διαμονής του, Εκδ. Βιβλιοθήκης (1957), σ. 13.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Αναγέννηση (11 Απρ 1988) και στο περιοδικό Σύγχρονη Σκέψη 1τεύχ. 38 (Απρ 1988).