Τάκης Μαύρος : Το βαπτιστικόν όνομα «Παντζεχρούλα»

Σπάνιο είναι το βαπτιστικό όνομα ΙΙεντζεχρούλα ή Παντζεχρούλα. Το έχω συναντήσει μόνο δυο φορές, μια στη «Διαθήκη της Καλαματιανής αρχόντισσας ΙΙαντζεχρούλας Μπενακοπούλου» [1], και μια δεύτερη, την Παντζεχρούλα Φλεσσόνυμφη, στο συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Ναυπλίου Α.Κ. Ελαιώνος (Αρχείο Γ. Περράκη). Και οι δυο αυτές Παντζεχρούλες είναι Καλαματιανές.
        Μάταια θα ψάξει κανείς το εορτολόγιο. Όνομα αγίας με το όνομα αυτό δεν θα βρει. Αλλά τότε από πού προέρχεται και τι σημαίνει; Γιατί οπωσδήποτε ελληνικό δεν είναι.
        «Παντζεχρί» λέγεται στα αραβικά ο «αντιφαρμακίτης λίθος» [2]. Σχηματίζεται στον οργανισμό των μεγάλων σαρκοβόρων, συνήθως της αρκούδας. Λένε πως το ζώο, γλείφοντας το τρίχωμά του, καταπίνει χώματα, κομματάκια από άλλες ύλες, τρίχες κλπ. Αυτά εναποτίθενται σε κάποιο μέρος του σώματός του και σχηματίζουν σιγά-σιγά λίθους, που καμμιά φορά φτάνουν το μέγεθος αυγού και πάρα πάνω. Περίπου κάτι σαν τους λίθους, που σχηματίζονται στη χολή ή στα νεφρά των ανθρώπων. Σκόνη καμωμένη από το «Παντζεχρί» αυτό και στην κατάλληλη δόση ήταν κατά τους Άραβες θαυματουργό αντίδοτο κατά των δηλητηρίων, τονώνει τους εξασθενημένους οργανισμούς, και σ' ορισμένες περιπτώσεις τους διεγείρει κι όλας. Με λίγα λόγια, ζωντανεύει πεθαμένους [3].
        Δυο τέτοια «παντζεχριά», λοιπόν, δέχτηκε κάποτε σαν δώρο ο Μέγας Ναπολέων από τον τότε Μέγα Σάχη της Περσίας. Φαίνεται πως οι «αταξίες» της Ζοζεφίνας είχαν ακουστεί μέχρι και κει κάτω ακόμη. Είναι η μόνη εξήγηση της σπουδής του Πέρση μονάρχη να τρέξει να βοηθήσει τον Γάλλο συνάδελφό του. Τώρα, αν κρίνει κανείς από τα όσα γράφει η Ιστορία, το ότι δηλαδή η Ζοζεφίνα, απτόητη από τα περσικά γιατροσόφια και μαντζούνια, δεν διέκοψε ουδ' επί στιγμής το λεγόμενον «βιολί» της θα οδηγηθεί στο συμπέρασμα ότι «παντζεχριά» και κάτι τέτοια τον Μεγάλο Ναπολέοντα δεν τον πιάνανε.
        Και ως βαπτιστικόν όνομα πιθανώς να μην είναι γνωστό το «Παντζεχρούλα» [4], αλλά ο αργείτικος λαός το διέσωσε σαν βρισιά. Οι παλαιότεροι Αργείτες άκουγαν συχνά το «μωρή παντζέχρω» να παρεμβάλλεται στα υβρεολόγια που αντήλλασσαν μεταξύ τους οι πυργοδέσποινες της Αρβανιτιάς του Άργους, που σήμαινε «φαρμακεύτρα», δηλαδή γυναίκα που ασχολιόταν με την «φαρμακεία».
        Δυστυχώς, είμαι υποχρεωμένος να προσθέσω, δια τας ή τους ενδιαφερομένους, ότι το κυνήγι της αρκούδας στην Ελλάδα είναι σχεδόν απαγορευμένο.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Σωκράτη Κουγέα, «Διαθήκη της Καλαματιανής αρχόντισσας ΙΙαντζεχρούλας Μπενακοπούλου». Μεσσηνιακά Χρονικά 1962, σσ. 225-233.
2. Παντζεχρί : από το τουρκικό panzehir, ίσως δάνειο από το κλασσικό περσικό pādzahr.
3. Arthur de Gannion, Tο Μαρόκον, Tο πανόραμα του κόσμου, μετάφραση Ν. Παριώτη, Αθήναι 1908, σ. 669.
4. Βλ. νεότερη σχετική ανάρτηση από τον Ν. Σαραντάκο εδώ.

[Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα του Άργους Αναγέννηση στις 28/8/1983].

Τάκης Μαύρος: Πληροφορίες για τους λόγους που οδήγησαν τους Ζαΐμηδες στη δολοφονική απόπειρα κατά του Ν. Ταμπακόπουλου (από το αρχείο του Συμβολαιογράφου Ναυπλίου Γεωργίου Περράκη)

'Ολοι όσοι έγραφαν ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, δεν παρέλειψαν ν' ασχοληθούν και με το επεισόδιο της «Χελωνοσπηλιάς». Το παρουσίασαν σαν την πρώτη επίσημα γνωστή πράξη βίας κατά των Τούρκων, έγινε δε ελάχιστες μέρες πριν κηρυχθεί η Επανάσταση, σε μι ειδυλλιακή τοποθεσία των Καλαβρύτων, τη Χελωνοσπηλιά, λίγα χιλιόμετρα πριν φτάσουμε στην Κλειτόρια, από [την] Τρίπολη, ανατολικά του δρόμου, εκεί ακριβώς όπου είναι ένα μικρό γεφυράκι.
        Ο Νικ. Ταμπακόπουλος, γνωστός και σημαίνων τραπεζίτης της Τριπολιτσάς της εποχής εκείνης, επήγε στα Καλάβρυτα συνοδευόμενος από μερικούς Τούρκους στρατιώτες για «υποθέσεις» του. Όταν επέστρεφε η μικρή συνοδεία, έπεσε σ' ενέδρα που είχαν στήσει στη Χελωνοσπηλιά οι Χοντρογιανναίοι με μερικούς άλλους. Οι Τούρκοι στρατιώτες σκοτώθηκαν, αλλά ο Ταμπακόπουλος κατόρθωσε να διαφύγει προσωρινά το θάνατο, γιά να τον βρει έξη μήνες αργότερα με την κατάληψη της Τριπολιτσάς.
        Η επίσημη εκδοχή που δόθηκε απο τους επιστήμονες ιστορικούς στο επεισόδιο αυτό ήταν ότι η επίθεση εκείνη έγινε για να διαρπαγεί το Ταχυδρομείο και κάποιο χρηματικό ποσόν που μετέφεραν οι Τούρκοι ένοπλοι. Πολύ αργότερα μερικοί άλλοι «ιστορικοί», ολιγότερον «επιστήμονες», αλλά περισσότερο σκεπτιστικοί και δύσπιστοι, ασχολήθηκαν σοβαρότερα με το δύσοσμο αυτό θέμα, προσπάθησαν να διαβάσουν τα παραλειπόμενα ανάμεσα στις γραμμές και είχαν την τόλμη να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι η επίθεση εκείνη έγινε από τους αδελφούς Χοντρογιάννη, γνωστούς ληστές, και όργανα της οικογένειας Ζαΐμη. Απέβλεπε δε στον φόνο του Νικ. Ταμπακόπουλου κυρίως. Ασφαλώς, βέβαια, αν έβρισκαν και τίποτα γρόσια δεν θα τα άφηναν. Λεπτομερώς με το θέμα ασχολήθηκε, πλην άλλων, και ο Χρήστος Γ. Κωνσταντινόπουλος στο βιβλίο του: «Άγνωστα στοιχεία για το επεισόδιο της Χελωνοσπηλιάς και τους Χοντρογιανναίους» [1].
Στο Αρχείο του κ. Γεώργιου Περράκη, συμβολαιογράφου Ναυπλίου [2], βρίσκεται μεταξύ άλλων σημαντικών εγγράφων και το παρατιθέμενο πληρεξούσιο. Από μια παράγραφό του φαίνεται πως ο Δημήτρης Ζαΐμης ώφειλε στον Ν. Ταμπακόπουλο μια συναλλαγματική από 32479 γρόσια και 20 παράδες, χρονολογημένη από την 1.3.1801 και η οποία μέχρι το 1841, χρονολογία συντάξεως τον πληρεξουσίου δεν είχε εξοφληθεί.
        Νομίζω ότι είναι κι αυτή μια χρήσιμη πληροφορία στον ερευνητή της περιόδου εκείνης, γι' αυτό και την παραθέτω κι ο καθένας ας βγάλει τα συμπεράσματα που μπορεί.

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΥ

Φ.17, ά. 39
Αριθ. 53
Ευρετ. 40

Ναύπλιον, τήν Πέμπτην τού μηνός Μαΐου, του έτους /
χιλιοστού οκτακοσιοστού τεσσαρακοστού πρώτου, ή /
μέραν Δευτέραν, ώραν δευτέραν μ.μ., έν τώ κα /
τά τήν οδόν τού Αγίου Γεωργίου οικίαν τού κυρίου /
Γεωργίου Μ. Αντωνοπούλου συμβολαιογραφείω μου, /
ενώπιον εμού τού συμβολαιογράφου Ναυπλίας /
Αναστασίου Κ. Ελαιώνος κατοίκου Προνοίας και των /
προσληφθέντων μαρτύρων κυρίων Ανδρέα 'Ι. Α /
θανασίου, γραμματέως τού έν Ναυπλίω είρηνοδι /
κείου, κατοίκου Ναυπλίου και Δημητρίου Ιωάννου /
παπλωματά, κατοίκου Προνοίας, γνωστών μοι, και /
μή υπαγομένων είς έξαίρεσιν, έμφανισθείς ο κύ /
ριος Δημήτριος Περρούκας κατοικοκτηματίας Ναυ /
πλίου γνωστός μου, έξέθεσεν ότι. Δίκας έχων /
έκκρεμείς ένώπιον τών έν Ναυπλίω Πρωτοδικών /
δύω, μίαν μετά τού Βασιλείου Χριστακοπούλου ώς /
κηδεμόνος (στο κείμενο κηδεμώνος) τών τέκνων τού άποθανό- /
ντος Νικολάου /
Ταμπακοπούλου, καί έτέραν μετά τού Άναγνώστου /
Χριστακοπούλου καί Γεωργίου Άντωνο- /
πούλου ώς έπιτρόπου τών τέκνων τού Κωνσταντίνου'Α- /
ντωνοπούλου, άμφο/
τέρας κινηθείσας τήν εικοστήν Σεπτε(μ)βρίου τού πα /
ρελθόντος χιλιοστού όκτακοσιοστού τεσσαρα- /
(μονογραφή)

Φ.17, ά.40
κοστού έτους, δι' άγωγών τού πληρεξουσίου αυτών δικη /
γόρου Γεωργίου Σκαλίδου περί έξοφλήσεως δανείου, /
άποκαθιστά καί διορίζει πληρεξούσιον έπίτροπόν του, /
τόν παρά τοίς έν Ναυπλίω Δικαστηρίοις δικηγόρον κύριον Μάρκον Σπυρίδην, καί δίδει αύτώ πά /
σαν πληρεξουσιότητα διά νά υπερασπίση τά δίκαιά του είς τάς διαληφθείσας δύο δίκας, ένώπιον τών είρη /
μένων Πρωτοδικών, καί ένώπιον τών έν Ναυπλίω /
'Εφετών, έάν συμπέση νά έκκληθώσι παρά των /
άντιδίκων ή αύτού, όποιαιδήποτε άποφάσεις ήθελον/
έκδοθή παρεμπιπτόντος ή κατ' ούσίαν παρά των /
Πρωτοδικών έπί τών ρηθεισών δικών, έως ού παραδο /
θώσιν αύται είς άμφότερα τά δικαστήρια. Καί πλη /
ρεξούσιος ών ό αύτός κύριος Δ. Περρούκας τού έξ άδελφής /
γαμβρού του κυρίου Δημητρίου Ζαήμη, δυνάμει τού /
παραρτωμένου έν τώ παρόντι πληρεξουσίου έγyρά /
φου, διά νά υπερασπισθή ένώπιον τών έν Ναυ /
πλίω 'Εφετών τά δίκαια τού είρημένου yαμβρού του κα /
τά τής παρά τούτου έκκληθείσης ύπ' άριθ. 137/1428 έκατόν τριάκοντα έπτά /
τετρακόσια είκοσι όκτώ αποφάσεως τών έν Πάτραις /
Πρωτοδικών, γενομένης τήν δεκάτην τετάρτην /
καί δημοσιευθείσης τήν δεκάτην όγδόην Μαΐου /
(μονογραφή)

Φ. 17‚ ά. 41
τού χιλιοστού όκτακοσιοστού τριακοστού όγδόου έτους /
έρήμην κατ' αυτού, έπί άγωγής τού Βασιλείου Χρι /
στακόπουλου, κατοίκου τότε Ναυπλίας, και κηδεμο-
νοεπιτρόπου τών τέκνων καί κληρονόμων τού ποτέ Νικολάου /
Ταμπακοπούλου περί πληρωμής χρέους προερχομένου /
έκ τινος ομολογίας τού ρηθέντος Δ. Ζαήμη πλαστής (ώς λέγει /
ούτος) χρονολογουμένης τήν πρώτην Μαρτίου τού χιλιοστού όκτα /
κοσιοστού πρώτου έτους, καί διά γρόσια τουρκικά τριάκοντα /
δύο χιλιάδας τετρακόσια έβδομήκοντα έννέα καί παρά /
δες είκοσι, καί κατά πάσης άλλης άποφάσεως, ήτις τυχόν /
ήθελεν έκδοθεί παρά τών έν Πάτραις Πρωτοδικών /
διά τήν αυτήν ύπόθεσιν, έχων δέ συνάμα καί την /
πληρεξουσιότητα παρά τού ρηθέντος γαμβρού του Δ. /
Ζαήμη διά νά διορίζη ένα, δύο ή καί περισσοτέρους /
πληρεξουσίους καί δικηγόρους, διά νά ύπερασπίσωσι /
τά δίκαιά του έπί τής είρημένης υποθέσεως, ένώπιον /
των διαληφθέντων έν Ναυπλίω 'Εφετών, άποκαθι /
στά ώσαύτως καί διορίζει πληρεξούσιον τού μνησθέντος /
γαμβρού του Δ. Ζαήμη τόν αύτόν δικηγόρον κύριον /
Μάρκον Σπυρίδην, καί δίδει αύτώ πάσαν δύναμιν /
διά νά παραστήση ένώπιον τών ρηθέντων Εφετών /
τόν κύριον Δ. Ζαήμην, καί ύπερασπίση τά δίκαιά /
του είς τήν άνωτέρω συμφωνηθείσαν ύπόθεσιν κατά /
(μονογραφή)

Φ.17, ά. 42
της διαληφθείσης ύπ' άριθ. 137/1428, έκατόν τριάκοντα έπτά /
άποφάσεως καί πάσης άλλης, ήτις ήθελεν έκδοθή τυχόν /
παρά τών έν Πάτραις Πρωτοδικών κατ' αυτού, ώς καί νά υπο /
στηρίξη τ' αύτά δίκαιά του έάν γίνη καί ύπέρ αυτού άπόφα/
σίς τις τών αύτών έν Πάτραις Πρωτοδικών, έκκληθη δε /
παρά τού αντιδίκου του, ύπόσχεται δέ ό έντολεύς διά τε /
έαυτόν καί τόν μνησθέντα γαμβρόν του κ. Ζαήμην, νά δια /
τηρήση άπαραβάτους όλας τάς πράξεις τού ρηθέντος πληρε /
ξουσίου του κυρίου Σπυρίδου όσας ήθελεν έπιχειρήσει (Στο κείμενο, έπιχειρίσει) ούτος είς /
τάς διαληφθείσας τρείς δίκας, τάς πρώτας δύο έδικάς του (Στο κείμενο έδικάς του) /
καί τήν τελευταίαν τού γαμβρού του Δ. Ζαήμη. Όθεν καί συνέταξα τό παρόν, τό όποίον άφ'ού άνεγνώ/
σθη είς έπήκοον πάντων ευκρινώς, ύπεγράφη /
παρ' όλων καί παρ' έμού.

Δ. Περρούκας                                Ανδρέας 'Αθανασίου
Δημήτριος 'Ιωάννου                   Ο συμβολαιογράφος Ναυπλίας 'Αναστ. Κ. 'Ελαιών

[1] Ανάτυπο από την «Εφημερίδα των Καλαβρύτων», Αθήνα 1973, σ. 29.
[2] Επωφελούμαι δε από την ευκαιρία αυτή για να ευχαριστήσω και δημοσία τον κύριο Γεώρ. Περράκη για την ευγενή και πρόθυμη παραχώρηση του Αρχείου του για φωτογράφιση.

[Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Αναγέννηση στις 3/8/1983]