Νεοκλής Σαρρής : Στο Άργος άρχισε η Επανάσταση του 1821, κατά Τούρκο ιστορικό

Ο κοινωνιολόγος κ. Νεοκλής Σαρρής, στο άρθρο που ακολουθεί, φέρνει στο φως της δημοσιότητας για πρώτη φορά στην Ελλάδα στοιχεία του έγκυρου Τούρκου ιστορικού Τζεβντέτ Πασά, που ανατρέπουν παλαιότερες γνώμες γύρω από τον χρόνο και τόπο έναρξης της Ελληνικής Επανάστασης (Καλαμάτα - Πάτρα) και υποστηρίζει ότι άρχισε στό Άργος.

Τους πρώτους μήνες του 1821 το ξεσήκωμα του Ελληνισμού δεν ήτανε παρά μια αόριστη πραγματικότητα. Δεν είχε σημειωθεί μια παλλαϊκή εξέγερση σε γενική κλίμακα, που να δικαιολογούσε μια Εθνική Επανάσταση, μόνο σποραδικά γεγονότα, όπως επιθέσεις σε χωριά και σε δημοσιές παρατηρούνταν.
        Έτσι, η Οσμανική κυβέρνηση φαίνεται πως δεν ανησυχούσε και πολύ. Ήδη είχε αντιμετωπίσει με επιτυχία την επίθεση στον Δούναβη. Το σχέδιο για «ανάσταση του Έθνους τη μέρα της Ανάστασης», δηλ. της Κυριακής τού Πάσχα, είχε διαρρεύσει. Οι Τούρκοι απάντησαν με μια σειρά από πρωτοφανέρωτες αγριότητες, όχι μόνο στις επαρχίες που υπόβοσκε ο κίνδυνος, αλλά σ' ολόκληρη την Αυτοκρατορία. Πατριάρχης και ιεράρχες, πρόκριτοι και επιφανείς Έλληνες εκτελέστηκαν για φρονηματισμό του συνόλου των χριστιανών. Επιδρομές και λεηλασίες στα σπίτια, στους τόπους λατρείας και εργασίας των ραγιάδων, τόσο από επίσημες αρχές όσο και από τον ανεύθυνο όχλο οργανώθηκαν συστηματικά, με οδυνηρά αποτελέσματα. Ύστερα απ’ όλα αυτά οι Τούρκοι πίστευαν ότι είχαν αναχαιτίσει την ανταρσία και ότι οι Έλληνες δεν θα τολμούσαν να εκφράσουν τους ‘ευσεβείς των πόθους’. Νόμιζαν δηλαδή ότι είχαν συντρίψει την επανάσταση στη γέννησή της.
        Ένα περιστατικό όμως που έλαβε χώρα στο Άργος επιτάχυνε τις επαναστατικές προσβάσεις, πού υπόβοσκαν και έφερε στην επιφάνεια την καταιγίδα. Το αναφέρει με σχολαστικότητα ο Τούρκος ιστορικός, νομομαθής και χρονογράφος Τζεβντέτ Πασάς (Ahmed Cevdet Pasha, 1822-1895), του οποίου το 12τομο έργο [1] αποτελεί πολύτιμη πηγή για τον μελετητή, τόσο της Οσμανικής Ιστορίας, όσο και της ιστορίας της Ελληνικής Επανάστασης.
        Οι Μουσουλμάνοι του Μοριά, γράφει ο Τζεβντέτ Πασάς [2] ζούσαν σε ανασφάλεια παρ' όλες τις καθησυχαστικές διαβεβαιώσεις των κοτζαμπάσηδων ότι η θρυλουμένη Πασχαλιάτικη εξέγερση και τα γνωστά γεγονότα των Καλαβρύτων, οφειλόταν σε δήθεν καταχθόνιες προκλήσεις του Τεπεντελενλή Αλή Πασά. Ορισμένοι μάλιστα μουσουλμάνοι, που ζούσαν σε κωμίδια και σε χωριά όπου βρίσκονταν σε μειοψηφία σχετικά με τους χριστιανούς, για κάθε ενδεχόμενο άρχισαν να αποτραβιούνται στα γύρω κάστρα. Και συνεχίζει :
        «Σε απόσταση δυόμιση ώρες μπροστά από το κάστρο του Ανάμπολου (Ναυπλίου) βρίσκεται η κωμόπολη τού Έρχος (Άργος). Από Έλληνες φίλους των, Μουσουλμάνοι της κωμόπολης αυτής είχαν πληροφορηθεί τις κακές των προθέσεις. Και στις 12 του μηνός Τζαμαζηγιέ λαχήρ (είναι ο πέμπτος μήνας κατά το αραβικό ημερολόγιο) του έτους 1236 / 1821, δυο από τους κατοίκους του Ναυπλίου, ο Ιμπίς από τη Νεάπολη και ο Χασάν ο άρρωστος, καθώς περιφέρονταν στην αγορά μεθυσμένοι, άρχισαν να πυροβολούν άσκοπα. Οι πωλητές που στο σύνολό των ήταν Έλληνες, θορυβήθηκαν και νόμισαν ότι αποκαλύφθηκε στους Τούρκους το σχέδιό τους για σφαγή των μουσουλμάνων, που είχαν ορίσει για ανήμερα την Κυριακή του Πάσχα. Τρόμαξαν λοιπόν και κατέφυγαν στην κωμόπολη, όπου και εμφανίστηκαν ακόμη και ένοπλοι χριστιανοί που κρυμμένοι στα γύρω βουνά και στους αγρούς ανάμεναν την αποφασισμένη ώρα. Έτσι οι Τούρκοι αντιλήφθηκαν τις κακές προθέσεις των Ελλήνων. Μάταια οι κοτζαμπάσηδες προσπαθούσαν να τους καθησυχάσουν λέγοντάς τους: ’Γιατί θορυβείστε άστοχα. Μαζί σας συνδεόμαστε με παλιούς δεσμούς, με κοινό δίκαιο, έχουμε κοινά συμφέροντα. Δεν σκεφτόμαστε να σας κακομεταχειριστούμε. Η σύναξη τόσου κόσμου στο Άργος οφείλεται στο γεγονός ότι θέλουμε να πάρουμε αποφάσεις για να αντιμετωπίσουμε τις επιθετικές κινήσεις των κλεφτών, που προκάλεσε ο Τεπεντελενλής. Γι' αυτό μαζευτήκαμε στο Άργος τόσοι χριστιανοί’. Οι Τούρκοι όμως δεν ξεγελάστηκαν και στις 19 του ίδιου μήνα εγκατέλειψαν το Άργος και κατέφυγαν στο κάστρο του Ναυπλίου».
        Ο Τζεβντέτ Πασάς πιστεύει ότι το γεγονός αυτό είναι σημαντικότατο. Το θεωρεί σαν αφετηρία των ουσιαστικών επιχειρήσεων της Ελληνικής Επανάστασης. Μέχρι τότε, λέγει, είχαμε γεγονότα σποραδικά. Οι επιθέσεις περιορίζονταν σε άτακτες επιδρομές σε χωριά και σε αγροκτήματα, σε βουνά και σε κάμπους, που τις αντιμετώπιζαν με επιτυχία τα στρατεύματα από την Τριπολιτσά και το Ανάπλι.
        Μετά το περιστατικό, που περιγράφει, οι Έλληνες ξεσηκώθηκαν για καλά. Μ’ αυτό τον τρόπο ο ιστορικός θέτει το Άργος σαν τόπο εκκίνησης της Ελληνικής Επανάστασης.
        Στη συνέχεια, ο ίδιος αναφέρει ότι ο αρχιστράτηγος των Ιωαννίνων Χουρσίντ Πασάς και ο πρώην εντεταλμένος για τις εξωτερικές του υποθέσεις (κεντχουντάς) μετέπειτα δέ Βαλής του Μοριά Σεγίντ Μεχμέντ Πασάς, είχαν το βιός των και τις παλλακίδες των στην Τριπολιτσά (Trabliçe, Τραμπολίτσε). Μετά τα όσα συνέβησαν, αφυπνίστηκαν και ανησύχησαν σφόδρα για την τύχη της ιδιοκτησίας των. Γι' αυτό τον σκοπό ο Χουρσίντ Πασάς εξαπέστειλε τον κετχουντά του, τον Καπιτζή Μπάση Μουσταφά Μπέη (Μουσταφά Μπέη δηλ. Αρχιθυρωρό) με τρείς χιλιάδες στρατιώτες στην Τρίπολη. 
        Ο Μουσταφά Μπέης πέρασε στό Καστέλι του Μοριά με βάρκες και συνάντησε τον Γιουσούφ πασά τον Σερραίο. Αφού επί δύο μέρες συμπλήρωσαν τα κενά τους και προετοιμάστηκαν σχετικά επιτέθηκαν στην Βοστίτσα (σημερινό Αίγιο), όπου μετά δίωρη μάχη προελάσανε μέσα στην κωμόπολη. Σκότωσε, παραθέτει ο Τζεβντέτ Πασάς, διακόσιους από τους ληστοσυμμορίτες (εσκιά) και αιχμαλώτισε τους υπόλοιπους. Από την Βοστίτσα έφτασε στην κωμόπολη του Γιόρντες (Gördes ή Kordos, Κόρινθος), όπου και εισήλθε ύστερα από τρίωρη μάχη, φονεύοντας τριακόσους και αιχμαλωτίζοντας τους υπολοίπους.
        Τέλος, τα ξημερώματα της 13 του Τζεμαζηκελαχήρ (ο έκτος μήνας), επιτέθηκε «με μανία» στο Άργος, όπου σκότωσε «πάνω από εξακόσιους ληστοσυμμορίτες». Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Τούρκος ιστορικός, «κατά την εποχή εκείνη είχαν βγει για τον ‘αγώνα της λεβεντιάς’ (στο κλαρί) μαζί με τους σερσερήδες (αλήτες - η ετυμολογία όμως της λέξης σημαίνει ο σύγχρονος, ο καινοτόμος - φορέας νέας ιδέας, αυτός που έχει καινούργιο κεφάλι, ακριβέστερα) της Ύδρας (Çamlıca, Τσάμλιτζα) και των Σπετσών (Suluca, Σούλουτζα), ο γιος μιας διάσημης και απατεώνισσας γυναίκας, της Ποπολόνγια (Μπουμπουλίνα)». Ο γιος της λοιπόν εκτελέστηκε αμέσως, μαζί με άλλους κορυφαίους ληστοσυμμορίτες, πού έπεσαν αιχμάλωτοι στη Μάχη του Άργους.

        Ο Μουσταφά Μπέης στη συνέχεια προχώρησε στο Ναύπλιο, όπου και τον υποδέχτηκαν με χαρά οι εγκλωβισμένοι στο Κάστρο Μουσουλμάνοι. Μαζί με τα συγχαρητήριά τους, όπως μάς πληροφορεί ο Τζεβντέτ Πασάς, του είπαν «είναι δύσκολη η ζωή στην Τριπολιτσά. Να μεταφέρετε τις γυναίκες από εκεί εδώ. Να καταλάβετε αμέσως την πεδιάδα του Ναυπλίου και του Άργους, να κυριεύσετε τα γύρω χωριά και να λεηλατήσετε την παραγωγή των και στη συνέχεια να την αποθηκεύσουμε στο κάστρο. Έτσι είναι πιο εύκολο να διοικήσει κανείς τόσο τον στρατό, όσο και τον άμαχο λαό».
        Ο Μουσταφά Μπέης δεν εισάκουσε τις παραινέσεις των Μουσουλμάνων του Άργους. «Αν και έμπειρος πολεμιστής», όπως παρατηρεί ο Τζεβντέτ Πασάς, «δεν διέθετε διορατικότητα. Παρέμεινε επτά μέρες στο Άργος και από εκεί αναχώρησε για την Τρίπολη. Τότε ξεσηκώθηκε για τα καλά ο λαός του Μοριά απ' άκρου σε άκρο. Κυκλώθηκαν τα κάστρα και η Τριπολιτσά, στην οποία παγιδεύτηκε και ο ίδιος, ο Μουσταφά Μπέης, ο Αρχιθυρωρός».

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Ahmed Jevdet Pasha, Tarih-i Cevdet, 12 vols., Istanbul, 1891-92.

2. Ό.π., τόμος 11ος (εκδ. 1974), σ. 195 και συν. 

[Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα του Άργους Αναγέννηση στις 13/4/1974].